Cultuurbeleid

Wat is er zo erg aan het idee dat cultuur verbroedert?

Wie populisten de pas wil afsnijden, zal 'het volk' moeten begrijpen, daar lijkt iedereen het tegenwoordig wel over eens. Maar daarbij moeten we wel bedenken dat populisten hun macht danken aan het scherpe onderscheid tussen 'het volk' en 'de elite' met haar zogenaamd wereldvreemde ideeën. Dat was wat mij betreft de les van het artikel dat op 4 mei in Trouw stond en waarin historici vertelden hoe ze waren geschrokken van het pas vrijgegeven drukwerk van de NSB. Geschrokken, omdat de tactiek waarmee de NSB zich opwierp als stem van het volk zo deed denken aan de strategie van onze eigen PVV. En omdat ik diezelfde week stuitte op een debat over cultuursubsidies, vroeg ik me af of 'volkse' afkeer van cultuur als 'linkse hobby', als speeltje van de elite, ook niet een populistische constructie is waar Nederlandse media al te makkelijk in trappen.

Het geval wilde dat de PvdA-ministers Jet Bussemaker (cultuur) en Bert Koenders (buitenland) diezelfde 4de mei samen een plan indienden dat moet bijdragen aan een 'veilige, rechtvaardige en toekomstbestendige wereld'. Kunstenaars uit zeven democratisch-onstabiele landen rond Europa, waaronder Egypte, de Palestijnse gebieden, Turkije en Rusland, krijgen van hen de komende jaren enige ondersteuning. De Telegraaf opende de krant er afgelopen zaterdag mee in de kennelijke veronderstelling een schandaal op het spoor gekomen te zijn. Een andere zelfbenoemde spreekbuis van het volk, de site GeenStijl, suggereerde dat je 'terminale oogtyfus' zou krijgen van Bert Koenders' uitspraak dat cultuur 'een broodnodige brug creëert naar de rest van de wereld'.

Wie de moeite neemt het voorstel te lezen (u kunt er op internet zo bij), merkt al snel dat die brug, die dialoog, vooral gebruikt moet worden om ónze opvatting van artistieke vrijheid te exporteren naar landen als Marokko en Turkije - waarbij Nederlandse kunstenaars hun afzetmarkt ook even kunnen vergroten. Maar goed: onder dat pragmatische beleidsdoel ligt toch de gedachte dat muziek, literatuur, films kunnen leiden tot iets als begrip of zelfs tot verbroedering. En waarom wordt dat idee bij de volkse media afgeschilderd als hopeloos naïef?

Dat is namelijk wat cultuur in 90 procent van de gevallen doet: grenzen slechten, begrip kweken. Ik maak me sterk dat schrijvers als Khaled Hosseini en Kader Abdolah de angst voor 'de' Arabier effectiever bestrijden dan welke politicus van GroenLinks dan ook. En andersom ontwikkelt de Iraanse jongere die staat te swingen op de onweerstaanbare hit 'Happy' van Pharrell Williams op zijn minst een genuanceerd beeld van aartsvijand Amerika.

Maar interculturele verbroedering is natuurlijk precies waar rechts-populisten de pest aan hebben, net als andere volksmenners die afhankelijk zijn van een welomschreven vijand: het Westen, de Jood, de Arabier. Wanneer hun publiek spontaan geraakt wordt door een verhaal, een film of muziek van 'de vijand', wat makkelijk kan gebeuren, wordt het zaaien van tweedracht alweer een stuk lastiger.

De kunst-haat van rechtspopulisten is geen onschuldig bijproduct van hun xenofobie, het is een voorwaarde voor een ideologie die vertrouwen tussen vreemden wil blokkeren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden