Culturele zelfmoord

Het multiculturele drama waar de parlementaire onderzoekscommissie zich mee bezighoudt, is een repeterende breuk waar ook Nederlanders in den vreemde gemakkelijk in verstrikt raken. Dat blijkt wel uit de serie van Agnes Amelink in de Verdieping over het lot van tienduizenden Nederlandse emigranten, die zich kort na de Tweede Wereldoorlog in Noord-Amerika vestigden. Hoe verging het hen? En vroeg ik me af: hoe brachten zij het ervan af in vergelijking met de moslims die zich in de jaren zestig in Nederland vestigden?

Willem Breedveld

Tot op zekere hoogte is het een unfaire vergelijking. Anders dan de stroom gastarbeiders die naar hier kwamen, waren de Nederlandse emigranten daar vooral gewenst. Zij kwamen niet als passant om in een tijdelijk tekort voorzien, maar voorgoed met hun hele gezin om mee te helpen aan de opbouw van het land. Belangrijker nog: zij voegden zich in een min of meer verwante cultuur die in Amerika te boek staat als WASP: White Anglo-Saxon Protestant. Voor de volgelingen van Abraham Kuyper waartoe veel emigranten zich rekenden, is dat misschien een hele stap, maar een peulenschil in vergelijking met de middeleeuwse islamitische Berber die in hartje Rotterdam de weg maar moet zien te vinden in een moderne samenleving.

Desondanks springen vooral de overeenkomsten in het oog. Zo signaleert Amelink dat de meeste nieuwkomers zich onvoorwaardelijk op het kerkelijk leven stortten. Regelrecht vanuit het verzuilde Nederland vanuit de jaren vijftig, stelden ze er een eer in om de gereformeerde levensstijl van thuis zo goed mogelijk voort te zetten, met alles er op en eraan. ,,In de kerk zaten je echte vrienden'', zegt Allan Romkema (1938), die op zijn dertiende naar Canada kwam. Maar per saldo leefden ze in twee werelden: die van de kerk en die van de Canadese openbare school. Een bloemistendochter gebruikt zelfs het woord 'getto' om de gereformeerde wereld van haar jeugd te beschrijven. Het was totale vervreemding. Thuis kreeg ze te horen dat de Canadezen gevaarlijk waren.

Eenzelfde beweging van zich terugtrekken in de eigen cultuur zag je ook bij de allochtonen. Zoals Youssef Azghari gisteren nog in zijn column schrijft: de moslims van toen gingen nog in pak en stropdas naar de fabriek. Nu gaan ze in djellaba en hoofddeksel naar de moskee. De moslima's van toen stopten bij aankomst hun hoofddoek diep in hun tas. Nu lijkt het of de hoofddoek weer in de mode is. En dan te bedenken dat in een moslimland als Turkije vrouwen sinds het einde van het Ottomaanse tijdperk geen hoofddoek mogen dragen als ze een openbare functie bekleden.

Maar veruit het interessantst is om te zien waar deze verkramping toe leidt. Namelijk tot niets. Zoals Amelink constateert: bij de vijftigers en zestigers heeft de twijfel toegeslagen. Zij kijken naar hun kinderen en vragen zich af waar het allemaal voor nodig was, de verscheurdheid, het identiteitsverlies. Allan Romkema: ,,Onze ouders pleegden culturele zelfmoord en wat hebben ze ermee gewonnen? Dertig jaar misschien.''

Ik heb die zin drie keer moeten lezen voor ik snapte wat de boodschap was, maar uiteindelijk drong die toch luid en helder tot me door: je in den vreemde op een kunstmatige manier vastklampen aan een cultuur of religie die geen levende werkelijkheid is, heeft geen enkele zin. Dat leidt uiteindelijk tot het om zeep helpen van je eigen cultuur. Integratie is dus een absolute noodzaak. Daarvoor is echter nodig dat beide partijen bereid zijn een stap te zetten en daar komt het vaak niet van. In Canada lukte het uiteindelijk wel. In Nederland liet de autochtone bevolking de moslims echter in hun eigen cultuursop gaarkoken, hetzij uit misplaatste tolerantie, hetzij uit onverschilligheid met als gevolg dat de allochtonen in een culturele kramp schoten. Ziedaar het multiculturele drama in een notendop.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden