Culturele revolutie in Mexico

Een doorbraak in de Mexicaanse cultuur, een overwinning op de censuur en een stap richting democratie. Zo oordelen Mexicaanse media over enkele zeer controversiële films die de afgelopen tijd in omloop zijn gebracht. De Mexicaanse regering is minder euforisch maar heeft pogingen om vertoning te verbieden inmiddels opgegeven.

Edwin Koopman

De meeste commotie is ontstaan rond 'Wet van Herodes', een parodie op de Mexicaanse politiek. Die wordt gezien als Mexico's controversieelste film ooit. In de productie van Luis Estrada wordt Juan Vargas, directeur van een vuilnisbelt, benoemd tot burgemeester van San Pedro de los Sanguaros, een onooglijk boerendorp. Met het wetboek in de ene hand en een pistool in de andere terroriseert hij de boerenbevolking volgens de aloude 'Wet van Herodes', die neerkomt op o te chingas, o te jodes, vrij vertaald ,,als je er niet aan meedoet word je zelf genaaid''.

Het verhaal speelt zich af tijdens het mandaat van president Miguel Aleman Valdez in de jaren veertig, maar de bioscoopbezoeker herkent feilloos de streken van de regeringspartij PRI, die al meer dan zeven decennia met corruptie en verkiezingsfraude ongestraft de macht in handen houdt. Aan het eind van de film spreekt Vargas, door roof en moord groot geworden, het congres toe: ,,Het doel van onze partij is aan de macht te blijven, voor altijd en op welke manier dan ook.''

De Mexicaanse regering heeft er alles aan gedaan verspreiding van de film te voorkomen. Vorig jaar al tijdens de presentatie op het internationaal filmfestival in Acapulco, kon vertoning alleen doorgaan na felle protesten van publiek en acteurs tegen een verbod. Het Mexicaanse Filminstituut, een staatsinstelling die de film had gefinancierd had kennelijk het script niet goed gelezen en was geschrokken van het resultaat. Zoveel modder is niet goed voor de partij, moeten ze hebben gedacht, zeker niet in een verkiezingsjaar.

De 'Wet van Herodes' is niet de enige cinematografische aanval op de macht. Een andere nieuwe productie neemt de Mexicaanse politie op de korrel. In Todo el poder ofwel 'Alle macht' blijkt een hoofdcommissaris van politie tot over zijn oren in de misdaad te zitten. Ook hierin herkent de Mexicaan het dagelijks leven waarin de angst voor de uniformen groter is dan die voor normale misdadigers.

Recensenten maar ook wetenschappers spreken van een revolutie en het einde van de censuur. ,,Er begint in Mexico een klimaat te ontstaan van openlijk kritisch en onafhankelijk denken'', zegt politicoloog Sergio Aguayo. De Mexicaanse pers loopt daarbij voorop.

Voorheen werd kritiek in dagbladen bestraft door plotselinge 'problemen' met de aanvoer van papier, die volledig in handen was van de staat. Maar nu sommige kranten hun eigen papier importeren is er meer ruimte voor scherpe commentaren en spotprenten met de meest zwarte humor. Op het witte doek werd kritiek tot nu toe vermeden. Wie zijn film gesubsidieerd wilde zien kon zich beter onthouden van al te veel politiek. De bloeiende Mexicaanse filmindustrie bracht vooral zoet, romantisch werk voort. 'Wet van Herodes' en 'Alle macht' breken met dat verleden, tot opluchting van velen. ,,Voor heel wat filmmakers is dit een genoegdoening na tientallen jaren van zelfcensuur'', zegt analist Carlos Bonfil.

Na de blamage op het filmfestival in Acapulco heeft het Mexicaanse Filminstituut overigens nog wel geprobeerd de schade te beperken door een gekuiste versie van 'Wet van Herodes' mondjesmaat te distribueren. Het 'grote publiek' moest genoegen nemen met enkele wazige kopieën in twee achterafzaaltjes in de hoofdstad. Maar het was al te laat. Een rel in de pers volgde en eindigde met de verkoop van de rechten aan een commercieel bedrijf dat er een kassucces van maakte. Nog nooit werd een film in zoveel zalen vertoond. ,,Waarom willen ze niet dat je de film ziet?'' staat er boven paginagrote advertenties. De reden is tot ver buiten Mexico bekend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden