Culturele context leidde tot misbruik in rk kerk

Het enige grote onderzoek naar misbruik door priesters geeft een verontrustend beeld van mogelijke oorzaken.

De vele krantenberichten over het seksueel misbruik binnen de katholieke kerk staan in schril contrast met de beperkte hoeveelheid wetenschappelijke publicaties. We horen veel, maar weten nog weinig.

Uit een artikel in de Verdieping van zaterdag blijkt dit eens te meer: de centrale vraag luidde of er verschil is tussen de ’pedopriester’ en de ’lekenpedo’, die bijvoorbeeld als hulpverlener of als leerkracht werkt? In het artikel worden nauwelijks onderzoeksgegevens van misbruikende priesters aangehaald. Wel uitte een hoogleraar zijn ’vermoedens’ en ’beelden’ over de motieven van priesters.

Toch zijn er zeker nog meer onderzoeksgegevens. Ook al is er maar één grote wetenschappelijke studie naar misbruikende priesters, deze studie levert bruikbare cijfers op die het gangbare beeld van de pedopriester in een ander daglicht stelt.

In opdracht van de Katholieke Bisschoppenconferentie is in de VS een database ingericht met gegevens van 4392 priesters, die door 10.667 slachtoffers zijn beschuldigd van seksueel misbruik. Dit is naar schatting vier procent van de priesters die werkzaam waren tussen 1950 en 2002. De Amerikaanse geestelijken maakten vooral slachtoffers onder thuiswonende kinderen, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Ierse misbruikschandalen in kindertehuizen. Dat maakte hun daden er echter niet minder om. ’Zeer verontrustend’, worden ze genoemd in het voorwoord van het onderzoeksrapport.

Maar liefst 45 procent van de slachtoffers zegt aangeraakt te zijn onder de kleding, 26 procent noemt orale seks uitgevoerd door de geestelijke en 22 procent (pogingen tot) penetratie. Slechts weinig priesters maakten zich enkel schuldig aan ’lichtere vormen’ van misbruik.

Echter, het beeld van de priesterplegers dat uit deze studie naar voren komt, is anders dan het ook afgelopen zaterdag geschetste beeld van de pedofiel die ook priester is en tientallen kinderen misbruikt. Minder dan een paar procent van deze groep misbruikende priesters zou volgens de huidige diagnostische criteria getypeerd worden als pedofiel, aldus analisten van de studie.

In tegenstelling tot ’typische’ pedofielen misbruikten de Amerikaanse priesters vooral oudere jongens; de helft van de slachtoffers was tussen de 11 en 14 jaar oud toen het misbruik begon, ruim een kwart ouder dan 15, terwijl 16 procent tussen de 8 en 10 jaar oud was.

Bovendien maakte een groot deel van de Amerikaanse priesters relatief minder slachtoffers dan pedofielen veelal doen. In ruim de helft van de gevallen maakten de priesters, voor zover bekend, één slachtoffer. Slechts een zeer klein deel van de priesters misbruikte meer dan tien slachtoffers, maar deze kleine groep is wel verantwoordelijk voor het misbruik van bijna een kwart van alle (bij de onderzoekers bekende) slachtoffers.

Anders dan bij de typische pedofiele pleger begon het misbruik relatief laat, gemiddeld pas na elf dienstjaren. Ook daarmee wordt het beeld ontkracht van de pedofiel die een baan zoekt om zich toegang te verschaffen tot potentiële kindslachtoffers.

Het grootste deel van de Amerikaanse priester-plegers lijkt dus vooral misbruik te hebben gepleegd met puberjongens die voor hen ’binnen bereik’ waren. Zij zochten meestal niet naar een specifiek type kind in een bepaalde leeftijdsgroep. Dit wordt in de literatuur situationeel misbruik genoemd.

De oorzaken van misbruik van de priesters moet op basis van deze gegevens niet enkel in seksuele disfuncties worden gezocht, maar voor een groot deel in de kerkelijke en culturele context die het misbruik mogelijk maakte en in stand hield.

Het huidige schandaal is meer dan een probleem van seksueel disfunctionerende en emotioneel gestoorde clerici. Het lijkt vooral te gaan om ernstig misbruik van kerkelijke macht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden