Cultureel erfgoed is vaker omstreden

Wild geraas en kruitdampen: niet iedereen loopt er warm voor. Toch is het afsteken van vuurwerk met Oud en Nieuw deze week toegevoegd aan de lijst met Nederlands Immaterieel Cultureel Erfgoed. Een opmerkelijk besluit, want de laatste jaren neemt het enthousiasme ervoor juist af. Steeds meer gemeenten stellen vuurwerkvrije zones in. Als het aan ruim de helft van de Nederlanders ligt, komt er zelfs een volledig verbod op het afsteken van vuurwerk door particulieren.

Bij het Meldpunt Vuurwerkoverlast kwamen vorig jaar zo'n 70.000 klachten binnen. Arno Bonte, initiatiefnemer van het meldpunt en GroenLinks-raadslid in Rotterdam: "Dit is slecht nieuws voor de honderden slachtoffers die er ieder jaar vallen. Vuurwerk hoort bij Oud en Nieuw, maar het moet niet langer door amateurs worden afgestoken."

Het consumentenvuurwerk is niet de enige omstreden traditie op de lijst met immaterieel erfgoed. De afgelopen drie jaar zijn er ruim negentig tradities toegevoegd aan de 'inventaris': van erwtensoep tot het uitblazen van kaarsjes op een verjaardagstaart. Ook vreugdevuren, bovenstemzingen in Genemuiden en hennakunst staan op de lijst.

Hoe onschuldig die activiteiten ook klinken, omstreden zijn ze wel, vertelt Ineke Strouken, directeur van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed (VIE). "Mensen vinden vreugdevuren slecht voor het milieu, en bovenstemzingen krijgt kritiek omdat het alleen voor mannen is. Zelfs over het fruitcorso in Tiel kwamen klachten: het fruit op de praalwagens wordt gezien als verspilling."

Iedereen kan een traditie voordragen, behalve de branche zelf. "De criteria zijn eenvoudig. Het moet een levende traditie zijn met een historisch verhaal dat wordt doorgegeven van generatie op generatie. Alleen als iets wettelijk verboden is, trekken wij de grens. Meisjesbesnijdenis zal er nooit op komen, hoewel dat wel is geprobeerd."

We leven nu eenmaal in een samenleving met veel culturen die elkaar niet altijd begrijpen, aldus Strouken. "Ik kom uit Limburg. Aan mijn man uit Utrecht kan ik ook niet uitleggen wat er zo leuk is aan carnaval", zegt ze lachend. "Maar de lijst draait juist om het omgaan met verschillen. Je kunt het zien als een inventaris van groepen mensen die zich willen inzetten om hun traditie toekomst te geven."

Toch was het consumentenvuurwerk een van de lastigste dossiers, zegt Strouken, naast Sinterklaas. "Het zijn landelijke tradities met veel voor- en tegenstanders. We kregen duizenden mailtjes per dag. Uiteindelijk is het vuurwerk voorgedragen door liefhebbers die ook een plan hebben om het op een goede manier over te dragen naar volgende generaties. We hebben heel kritisch naar veiligheid gekeken: gaan ze in gesprek met de brandweer en brandwondencentra?" Dat het vuurwerk nu geldt als immaterieel erfgoed betekent overigens niet dat de traditie tot het einde der tijden wordt gehandhaafd. "Het klinkt sullig, maar als de wet het verbiedt, verdwijnt het meteen van de lijst."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden