'Cuba', type blufpoker dat Chroesjtsjov graag speelde

Russische raketten op Cuba zorgden vijftig jaar geleden voor een week van hoogspanning. Een kernoorlog kon zomaar uitbreken. Chroesjtsjov dacht de Amerikanen wel te kunnen overbluffen.

Nikita Chroesjtsjov had een villa in Sotsji aan de Zwarte Zee. Van daaruit mocht hij graag met een verrekijker over het water turen. "Ik zie Amerikaanse raketten, gericht op mijn datsja", zei hij dan. Datzelfde gevoel had hij nu, najaar 1962, de vijand gegeven. Hij wilde de Verenigde Staten angst aanjagen en er zo voor zorgen dat ze het uit hun hoofd lieten om Cuba lastig te vallen.

Een beetje jaloezie kwam er ook bij kijken. De Sovjet-Unie had in een halve eeuw drie bloedige oorlogen doorstaan. De VS hadden er geen enkele op eigen bodem meegemaakt. "De Amerikanen verdienden miljarden door de rest van de wereld te laten bloeden."

Nadat John F. Kennedy zijn blokkade van Cuba had bekendgemaakt, stuurde Chroesjtsjov een brief op hoge poten. Hij beschuldigde de VS van 'piraterij', waarmee ze de wereld 'op de rand van een nucleaire oorlog' brachten.

Qua afkomst leken Chroesjtsjov en Kennedy zo'n beetje de verpersoonlijking van het ideologische conflict achter de Koude Oorlog. De communistische leider was een boerenzoon. De kapitalistische leider stamde uit een puissant rijke familie. Karakterologisch konden de verschillen nauwelijks groter zijn. Chroesjtsjov blonk uit in extravertie. Kennedy was beschouwelijker van aard.

Bij hun enige ontmoeting in Wenen had Chroesjstjov bijna medelijden gekregen met de 23 jaar jongere Kennedy. Toch had hij volop voor de aanval gekozen. "Te intelligent en te zwak", oordeelde de Sovjetleider over de Amerikaanse president. Geen partij voor een man zoals hij die machtswellustelingen als Stalin en KGB-chef Beria overleefd had.

Cuba hoorde bij het soort blufpoker dat Chroesjtsjov graag speelde. Het was een vlucht naar voren van een man, wiens leiderschap in eigen land nog altijd niet onomstreden was. Hij worstelde bovendien met de relatie met de communistische grootmacht, China, die steeds verder verslechterde. Een succes rond Cuba kon zijn kansen keren.

De bouw van de Berlijnse Muur had Chroesjtsjov op een zelfde manier nieuwe ademtocht verschaft. De raketten op Cuba konden zijn positie in de onderhandelingen met de VS over die Duitse stad versterken.

De internationale gemeenschap leek op de hand van de VS. De Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) liet in de ochtend van 23 oktober 1962 een verklaring uitgaan waarin stond dat Cuba het vijftien jaar oude Verdrag van Rio had geschonden. Daarin hadden de OAS-leden afgesproken zich in te spannen voor handhaving van de vrede in de Amerika's. Washington had flink gelobbyd voor deze veroordeling. Die gaf enige legitimatie voor de marineblokkade rond Cuba.

In de middag van 23 oktober hield Adlai Stevenson, de Amerikaanse ambassadeur bij de Verenigde Naties, een presentatie voor de Veiligheidsraad. Met de spionagefoto's liet hij zien wat Cuba en de Sovjet-Unie op hun geweten hadden. Minister van buitenlandse zaken Colin Powell zou in 2003 op dezelfde plek een sterk daarop lijkende uiteenzetting geven die de wereld moest overtuigen van de chemische en biologische wapenplannen van Irak.

Stevenson kreeg in de Veiligheidsraad flink tegengas van zijn Sovjet-collega Valerian Zorin, die vrijwel onmiddellijk misbaar begon te maken. De foto's waren montages van de CIA, riep hij. Stevenson liet zich niet ontregelen. Hij vroeg Zorin om een keiharde ontkenning van de plaatsing van raketten. De ambassadeur gaf niet thuis: "Ik zit hier niet in een Amerikaanse rechtbank." Stevenson toepte daar slim overheen: "U bevindt zich voor het hof van de internationale opinie."

De blokkade was nog geen feit. Pas in de loop van de avond zette president Kennedy daar zijn handtekening voor. De volgende ochtend om negen uur zou de 'quarantaine', zoals de Amerikanen het noemden, van start gaan. In Moskou draaiden de persen van de Pravda, het officiële orgaan van de communistische partij van de Sovjet-Unie. De krant opende met een oorlogskop: "Ontketende Amerikanen moeten worden gestopt!"

Morgen: Amerikaanse steden onder bereik Russische raketten.

Cuba

crisis vijftig jaar geleden

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden