Cruijff-drama lijkt meer een hommage

De titel is prikkelend: 'Johan: logisch is anders'. Je ziet meteen de stervoetballer voor je in een van zijn onnavolgbare redeneringen, die toch altijd weer een kern van waarheid blijken te bevatten. En inderdaad, in de nieuwe VPRO-serie krijgt de kijker de Cruijff-logica in volle omvang voor zijn kiezen. "Als ik dingen niet zie die anderen wel zien, hebben zij dat waarschijnlijk nodig om te zien, en ik niet", zegt hij. Of: "Je kan beter ten onder gaan met je eigen visie dan met die van een ander."

Cruijff (Ian Bok) debiteert zijn koude grond-filosofieën bij Petrus (Ton Kas) aan de hemelpoort, waar hij belandt na zijn hartaanval in 1991 (Cruijff: "Met wie heb ik het genoegen?" Petrus: "Met Petrus." Cruijff: "Dé Petrus?"). Terugblikken op je leven bij de sleutelbewaarder Gods is als stijlmiddel een beetje afgezaagd en flauw, maar de hilarische portee van de dialoog, dikwijls meer een mónoloog, maakt veel goed.

Bok is in intonatie en houding een overtuigende Cruijff. Datzelfde geldt voor Reinout Scholten van Aschat, die de jonge Cruijff speelt. De valkuil van de imitatie, die in series rond alom bekende hoofdpersonen altijd wagenwijd openstaat, wordt goed ontweken. Vooral bij Scholten van Aschat heb je zelden het gevoel dat hij Cruijff simpelweg nadoet. Hij is met andere woorden niet té Cruijfferig. Hij kiest zijn eigen weg.

Na twee delen is 'Johan' inhoudelijk nog een beetje dunnetjes. Verbazing hoeft dat niet te wekken, want de voetbalheld heeft zelden iets over zijn privéleven losgelaten. Het moet voor de makers een pittig karwei zijn geweest om de serie, zonder Cruijffs medewerking, rond te krijgen. Aflevering twee zou draaien om de vraag of Cruijff zich als Barcelona-speler heeft laten meeslepen in de vrijheidsstrijd tegen Franco, maar die kwestie komt nauwelijks uit de verf. En dat Nederland de WK-finale van '74 tegen Duitsland zou hebben verloren omdat Cruijff overhoop lag met zijn vrouw Danny (Bracha van Doesburgh) over het welbekende zwembadincident, is al even twijfelachtig. De prima donna-ruzies met Piet Keizer krijgen tot nu toe weinig diepte en de roofoverval op het echtpaar Cruijff in Spanje is wel erg on-spannend geënsceneerd.

Meer dan een dramaserie over 'de mens achter de mythe' is 'Johan' een hommage aan een topvoetballer. Oude zwart-wit-beelden van zijn voetbaltriomfen, Spaanse commentatoren die een kruis slaan en hem 'De Verlosser' noemen en de bombastische titelmuziek van 'Jesus Christ Superstar' maken van Cruijff een godheid op voetbalschoenen. Dat goddelijke trekje zit er, blijkens de serie, al in op de lagere school. In een discussie met zijn onderwijzer over de Bijbel, zegt de jonge leerling: "God heb het mis." En dát is wel heel erg Cruijff, geloof ik.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden