Cruciale verkeersader, ware nachtmerrie

Afghanistan pakt eindelijk het grootste en beruchtste verkeersinfarct in het land aan, de weg over de 3400 meter hoge Salangpas. reportage

Grommend en rokend kruipt een kluitje vrachtwagens door de vele haarspeldbochten naar boven. Tientallen personenwagens die net uit urenlange verkeersopstoppingen zijn ontsnapt, krioelen er als mieren tussendoor om te proberen de verloren uren weer in te halen. Slechts weinigen hebben oog voor de ruige, besneeuwde toppen van het Afghaanse Hindu Kush-gebergte.

Het landschap van de roemruchte, circa 3400 meter hoge Salangpas is adembenemend, maar de weg die het noorden van het land met het zuiden verbindt, is een regelrecht schrikbeeld, zeker in de winter en in de lente. Van een weg is nauwelijks nog sprake. Over tientallen kilometers is het asfalt volkomen kapot gereden door een eindeloze stroom zwaarbeladen vrachtwagens met sneeuwkettingen. Gaten en blubber zijn ervoor in de plaats gekomen.

Aangezien vrijwel alle goederen in Afghanistan over de weg worden vervoerd is de Salangpas van cruciaal belang voor het land. De pas verbindt de negen noordelijke provincies met de hoofdstad Kaboel en het zuiden, en geeft in ruimere zin de Centraal-Aziatische landen toegang tot Pakistan en de Arabische Zee.

Beruchte tunnels
Van benzine tot bezems, van kippen tot katoen, van steenkool tot suiker, alles slingert over de Salang. Bruikbare alternatieven zijn er eigenlijk niet. De enige andere route is een omweg via Bamiyan, maar die weg is veel langer, nog slechter en bovendien onveilig door aanslagen van de taliban.

De Salangpas is het infuus waar een groot deel van het land voor zijn overleven van afhankelijk is, maar door de belabberde staat van de weg wordt dat infuus steeds verder afgeknepen. Vooral een paar lange tunnels zijn daar debet aan, waaronder de beruchte Salangtunnel; tweebaans en nog door de Sovjet-Unie gebouwd in de jaren zestig.

Voor de tunnels en overal elders op het 180 kilometer lange traject over de pas staan een paar duizend vrachtwagens in eindeloze rijen. Ze wachten tot ze toestemming krijgen de pas over te rijden of staan vast in de chaotische dagelijkse verkeersopstoppingen op de Salang. Wanneer ze hun goederen op de plaats van bestemming kunnen afleveren, weet niemand.

"Het is verschrikkelijk", verzucht Mahmad Rasul, een 56-jarige vrachtwagenchauffeur die met zijn collega even een potje kookt in hun cabine in een dikbuikige snelkookpan op een gasbrander. "Ik ben 35 jaar vrachtwagenchauffeur, maar de situatie nu is slechter dan ik ooit eerder heb meegemaakt." Hij wijst naar de rijbaan, of wat er van over is. "Het wegdek is helemaal kapot. Soms doe ik er vanuit het noorden wel zeven volle dagen over om Kaboel te bereiken."

"De verkeersintensiteit neemt elke dag toe", zegt Mohammad Arif, directeur Wegenonderhoud van het Afghaanse ministerie van publieke werken, in zijn kantoor in Kaboel. "De Sovjets hebben die tunnel berekend op 250 voertuigen per dag. Nu zitten we op 12.000 voertuigen per dag en onze ingenieurs verwachten dat het er over tien jaar 32.000 zijn. Daarvoor is de tunnel met zijn breedte van zes meter veel te smal."

Met aangepast rijgedrag kan de urenlange hobbelroute zonder ernstige verwondingen worden volbracht, maar geduld en rustig rijden zijn geen forte van nogal wat Afghanen. Velen hebben geen rijbewijs en gedragen zich alsof ze deelnemen aan een autorace. Lokale politieagenten rennen druk gebarend en schreeuwend heen en weer, maar slechts weinigen trekken zich daar wat van aan.

Voor de tunnel proberen tientallen trucks, bussen en gewone auto's zich door de smalle toegang naar binnen te persen met veel getoeter, rookwolken en motorgegrom. Zwarte modder spat in het rond. Sommige bestuurders kunnen nauwelijks nog door hun ruiten naar buiten kijken, maar dat is voor de meesten geen beletsel om de voet stevig op het gaspedaal te houden.

Een grote bus rijdt plotseling een stuk achteruit en ramt een witte personenwagen die erachter staat. De geschrokken bestuurder kijkt beteuterd en probeert uit te stappen, maar zijn hele wagen is een paar centimeter korter geworden en de deuren zitten klem. De bus rijdt gewoon door.

Aanrijdingen zijn de kleinere incidenten op de gevaarlijke pas. Honderden Afghanen hebben de afgelopen tien jaar in deze bergen het leven gelaten door lawines. Ook ligt er 's winters een dikke laag ijs in de tunnels en glijden auto's, waaronder ook tankwagens met brandstoffen, alle kanten uit met nieuwe files tot gevolg. De verstikkende blauwe dampen van de uitlaatgassen leveren in de slecht geventileerde en onverlichte tunnels minimaal een stevige hoofdpijn op, maar kunnen ook leiden tot een dodelijke koolmonoxidevergiftiging.

Economische schade
De Salangpas en de tunnels zijn een aantal jaren geleden al eens van nieuw wegdek voorzien, maar dat is inmiddels vrijwel verdwenen, zegt ingenieur Arif. "De sneeuwkettingen breken niet alleen het ijs kapot, maar ook de toplaag van het asfalt. We schatten dat elke truck met kettingen per rit ongeveer een kilo asfalt vernielt, dat is gemiddeld 10.000 kilo per dag. En de winter op de Salang duurt vijf maanden, dus reken maar uit."

De belangrijkste oorzaak van het kapotte wegdek in de tunnels is echter water, legt de ingenieur uit. "De taliban hebben in 1996 geprobeerd de Salangtunnel op te blazen. Daardoor zijn op meerdere plaatsen grote scheuren ontstaan waardoor regen- en smeltwater naar binnen loopt en bevriest. Zij hebben ons ministerie door hun wandaden met enorme problemen opgezadeld", aldus Arif.

Hij becijfert de kosten van een stilstaande vrachtwagen per dag op zo'n 200 euro, en met meer dan 2000 wachtende trucks op de berg en een gemiddelde wachttijd van een dag of vijf, loopt de economische schade in de miljoenen euro's per maand.

Voor de vrachtwagenchauffeurs zelf is de frustratie groot, zegt Mahmad Rasul, hoestend van het stof als er weer een paar trucks voorbij stuiven die net door de Salangtunnel is uitgebraakt. "Ik word doodmoe van deze weg. Ik word soms zelfs geslagen door die verkeersregelaars hier als ik hen geen geld betaal", foetert hij. "Bovendien loop ik door die opstoppingen steeds de bonus van 150 euro mis die ik zou krijgen als ik mijn goederen op tijd aflever. Zo kan ik nooit wat extra's verdienen."

Toch heeft hij deze keer nog geluk gehad, vindt Rasul, die voortdurend heen en weer rijdt tussen Noord-Afghanistan en Kaboel. "Het was deze keer relatief rustig. Drie dagen geleden hebben we steenkool geladen in het noorden en hopelijk halen we vanavond Kaboel nog."

Vorig jaar hebben USAid, de hulporganisatie van de Amerikaanse overheid, en de buitenlandse troepenmacht Isaf een haalbaarheidsstudie gedaan naar het herstel van de Salangroute. Het werk is afgelopen maand begonnen en besloten is om eerst de twee langste tunnels te reparen, zodat het verkeer sneller kan doorstromen. Later hoopt Publieke Werken dat er ook geld op tafel komt om de aanrijroutes te verbreden van twee- naar vierbaans.

"Er moet 180 kilometer weg gerepareerd worden, waarvan 20 kilometer in bijzonder slechte staat is, inclusief de tunnels", aldus Arif. "In de tunnels leggen we een systeem aan voor de waterafvoer, de ventilatie. De verlichting wordt hersteld en het wegdek geasfalteerd. Om ongestoord te kunnen werken wordt de weg elke dag vanaf zes uur 's avonds tot zes uur 's ochtends afgesloten."

Het ministerie denkt deze klus net voor de winter in oktober te hebben afgerond. Gezien de hoeveelheid werk lijkt dat wat optimistisch, maar de ingenieur meent dat het gaat lukken. "Het is een groot project, maar we hebben er de machines voor en ik denk dat het op tijd klaar is. Het moet wel; de Salangpas is enorm belangrijk voor Afghanistan, het is het hart van het land."

Geen omleidingsroute
Truckchauffeur Rasul en zijn 37-jarige collega Aminullah hebben er weinig vertrouwen in. Volgens Aminullah is er bij het laatste herstelproject van een aantal jaren geleden een veel te dunne laag asfalt opgebracht. "Ze zouden de Salangpas twee maanden moeten afsluiten en dan goed werk leveren, bijvoorbeeld door de weg van beton te maken, wat veel sterker is."

Ingenieur Arif onderschrijft dat, maar volgens hem is het niet haalbaar. "Beton is inderdaad slijtvaster, maar dat moet weken drogen voor het bereden kan worden, en we kunnen de Salangpas niet volledig afsluiten want er is geen veilige omleidingsroute. We zullen het met asfalt moeten doen."

Door het megaproject zullen deze zomer de opstoppingen naar verwachting alleen nog maar groter worden. Naast de corrupte agenten zijn de enigen die wel goede zaken doen op de modderige Salangpas de autowassers onderaan de berg. Overal langs de route schieten waterstralen in parabolische bogen meters omhoog uit dikke slangen die zijn aangesloten op beekjes die van de bergen afdenderen. Met een dikke grijns bekijkt de man zijn nieuwe prooi, de zoveelste bemodderde Toyota van de dag: "Auto wassen heren? Het kost maar een euro."

Vijftig jaar oud
De 2,6 kilometer lange Salangtunnel op 3400 meter hoogte is tussen 1955 en 1964 gebouwd door de Sovjet-Unie in samenwerking met Afghaanse ingenieurs, en was destijds de hoogste verkeerstunnel ter wereld. De Salangpas bracht de reistijd tussen Noord-Afghanistan en Kaboel terug van drie dagen tot zo'n tien uur, maar door het slechte wegdek is de reistijd vooral voor vrachtwagens inmiddels weer opgelopen tot dagen. Het traject wordt intensief gebruikt voor goederenvervoer, inclusief regelmatige militaire konvooien voor de bevoorrading van de diverse bases in Afghanistan. Vooral toen buurland Pakistan eind 2011 zeven maanden lang zijn grenzen sloot voor Navo-transporten, was de Salangroute de enig overgebleven transportmogelijkheid.

Historie van rampen
De Salangtunnel is de schrik van veel Afghaanse chauffeurs, en heeft een lange geschiedenis van rampen. In 1982, tijdens de Sovjetoorlog in Afghanistan, explodeerde een tankwagen in de tunnel waarbij naar schatting duizend Sovjetsoldaten het leven lieten. Tijdens de strenge winters in het Hundu Kush-gebergte komen op de aanrijroutes naar de tunnel regelmatig lawines voor. In februari 2010 kostte een serie lawines aan meer dan 170 Afghanen het leven en verwondde honderen anderen. Het risico op aanvallen van de taliban en andere radicale groepen op de Salangroute is relatief klein vergeleken met de meeste andere hoofdroutes in Afghanistan, zoals de weg tussen Kaboel en het zuidelijke Kandahar die als zeer gevaarlijk bekendstaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden