Critici in FNV: Er is veel meer dan werk en inkomen

De FNV presenteerde begin deze maand haar model voor een vakbeweging-nieuwe stijl. Minder maatschappelijke idealen, méér belangenbehartiging voor de individuele werknemer, zo luidt de boodschap in het 'voorontwerp' van de nieuwe FNV-grondslag. Solidariteit zegt jongeren immers steeds minder, en zij zijn de vakbondsleden van de toekomst. Drie oudere vakbondsleden lopen vooruit op de discussie over de nieuwe grondslag, die in januari moet losbarsten.

“Ik ben het wel eens met de analyse van de arbeidsmarkt in de nieuwe FNV-grondslag. Er staat goed in beschreven dat de top-salarissen en de minima steeds verder uit elkaar groeien. De onderkant van de samenleving is er nog niet zo aan toe als in Amerika, maar een tweedeling komt ook hier hard op ons af. De roofbouw die we plegen op het milieu, dat staat ook goed beschreven. Maar antwoorden vind ik niet in de nieuwe grondslag.

“Ik geloof er niet in dat vakbondsleden met idealen zich maar moeten aansluiten bij organisaties als Greenpeace of bij politieke partijen. Actieve vakbondsleden hebben het al druk genoeg, van hen kun je niet vragen er nog een club bij te gaan doen. Dus dat werkt niet volgens mij.

“Ik zie ook wel, dat je met alleen solidariteit geen poot meer aan de grond krijgt. En toch heb je volgens mij een brede, maatschappelijk betrokken vakbeweging nodig. Dat idee leeft gelukkig nog wel. Maar het is wel steeds dezelfde club die zich inspant voor maatschappelijke veranderingen. Die groep vergrijst, ik zie ook het probleem wel dat we de jongeren steeds minder aanspreken.

“Vroeger stemden de meeste studenten PvdA of nog linkser. Tegenwoordig wint de VVD het op de universiteit. Onder druk van jongere leden gaat de Vut op de helling. Die zeggen: wij betalen ervoor, maar zien er niets van terug. Dat de jeugd steeds rechtser wordt, is een feit. Als je daar geen tegengas meer aan geeft, maar er nog eens in meegaat, versnel je dat proces nog eens extra.”

“Op deze manier krijgen we Amerikaanse vakbonden. Die zijn puur gericht op het individuele belang van de leden. Ik ben daar vaak op bezoek geweest. Maar toen ik kaderleden wilde spreken over het cacao-project van de vervoersbond (bedoeld om de Afrikaanse producenten van cacao in de winst te laten delen, red.) werd ik direct teruggefloten. Dat kon ik beter in Amsterdam gaan doen, vonden ze. Ik zal maar zeggen: dat is mijn soort vakbond niet.”

'FNV MAAKT NU KNIEVAL VOOR HET KAPITAAL'

“Ik zou het ontzettend jammer vinden als de FNV op deze toer gaat. Als FNV-vrouwenbond staan wij juist voor het samengaan van betaalde en onbetaalde arbeid. Als de vakbeweging zich alleen nog met betaalde arbeid bezig houdt, moeten alle mensen die onbetaald werken zich zeker elders gaan organiseren. De huisvrouwen, de moeders, werkers in de mantelzorg, het is toch te gek voor woorden?”

Threek van Balen, afdelingsvoorzitter Utrecht-Gelderland van de Vrouwenbond FNV, voelt zich een beetje verraden. “De CAO's en de vrije dagen, dat is simpel gezegd wat er over zou blijven voor de vakbonden. De solidariteit verdwijnt, is al ver weggezakt zelfs, dat kun je merken. Maar als je daarin meegaat, wat heb je dan nog voor functie als vakbond?

“De nieuwe trend in de FNV is ingezet met de individualisering en de economische zelfstandigheid voor mannen én vrouwen. Maar de praktijk is nog altijd anders. Kijk maar eens naar de alimentatie: door die te gaan verhalen op ex-echtgenoten blijven vrouwen afhankelijk van mannen, zelfs als ze gescheiden zijn.

“Of anders de Melkertbanen. Die worden zo laag betaald, dat je wel een volle week moet werken. In een verdeling van zorgtaken wordt dus weer niet voorzien. Ik ben bang dat over het verdelen van de zorg straks niet meer te praten valt.

“Of neem de bijstand. Wie maakt zich nog zorgen om de ellende die al die heronderzoeken teweegbrengen bij vrouwen, die zich onbetaald al uit de naad werken, voor hun kinderen of voor de maatschappij?

“De vakbond maakt een knieval voor het kapitaal. Dat is misschien een ouderwets woord, je moet tegenwoordig 'de markt' zeggen. Maar voor mij is het toch zo. Solidariteit, nog zo'n ouderwets woord. Maar het staat toch ergens voor? Van mij mag je het met hoofdletters blijven schrijven.

“Het raakt me emotioneel dat zo'n grote groep aan de kant wordt gezet met de boodschap: organiseer je maar elders. Ik wil helemaal niet in een politieke partij zitten waar het ieder voor zich is en je gemangeld wordt als je je woordje niet zo snel klaar hebt. Ik heb daar weinig te zoeken.”

“Ach, ergens zou het geweldig zijn als de FNV alleen voor betaalde arbeid gaat. Omdat alleen de vrouwenbond zich dan nog met onbetaalde arbeid bezighoudt, komen al die leden die niet meer mee kunnen doen naar ons toe. Leden die hun mondje niet zo goed kunnen roeren. Het logische gevolg is natuurlijk wel dat de vrouwenbond dan uit de FNV stapt.”

“Nee, dat moet natuurlijk niet gebeuren. De vrouwenbond moet in de FNV blijven. In januari moet de discussie over de nieuwe grondslag beginnen. Ik denk dat het vuurwerk wordt. Er staat veel op het spel.”

'JE MOET VERDER KIJKEN DAN HET EIGEN LOONZAKJE'

“Dit is geloof ik geen goede stap voor de vakbeweging. De vakbonden zijn in Nederland toch al niet erg politiek, terwijl je als werknemer vaak genoeg met politieke maatregelen te maken hebt. Ik vind dat vakbonden zich daar dus wèl mee moeten bemoeien.”

Als OR-voorzitter van het geplaagde Gemeentelijk Vervoerbedrijf (GVB) in Amsterdam, weet Gerrie Geldhof wat solidariteit voor werknemers betekent. “Ik noem de sociale zekerheid. Die is in een tijd dat zekerheid afneemt toch van belang voor alle werknemers?

“Je moet verder kijken dan alleen het belang van je eigen sector. In 1986 stond het openbaar vervoer tien minuten stil als protest tegen de komst van de kruisraketten. Daar mag je als vakbeweging trots op zijn. Om het dichter bij huis te houden: we hebben gestaakt uit protest tegen de privatisering van het gemeentelijke schoonmaakbedrijf. De meeste laagbetaalde werknemers daar zijn vrouwen en allochtonen. Ik vind het mooi als je op die manier voor je collega's op de bres kunt staan.

“Onze leden hebben over het algemeen een grote mate van maatschappelijke betrokkenheid. Ze denken ook na over het milieu en over de economische groei. Als je onderhandelt over de 36-urige werkweek, praat je ook over nieuwe werkgelegenheid. Je kunt de arbeidsverhoudingen niet scheiden van het grotere geheel. Als je dat wel doet, kijkt iedereen alleen nog maar naar zijn eigen loonzakje.

“Aan de ene kant hebben vakbonden te maken met brede maatschappelijke problemen, maar tegelijk draait het om dingen als nieuwe dienstroosters. Dat is niet altijd gemakkelijk te combineren. Toch moet dat volgens mij.

“Misschien lopen jonge leden weg bij de vakbeweging. Maar dan is het onze taak hen bewust te maken dat solidariteit ook in hun eigen belang is. Opkomen voor uitkeringsgerechtigden is in het belang van iedereen, want je kunt zelf ook aan de kant komen te staan. Die boodschap moet je toch durven overbrengen?

“Als je alleen maar uitgaat van een vakbeweging als scheidsrechter bij de CAO-onderhandelingen, ga je teveel uit van consensus. Het is goed dat de FNV de ondernemingsraden meer wil gaan ondersteunen, maar de vakbeweging moet oppassen zelf geen grote ondernemingsraad te worden zonder echte macht. Wat dat betreft ben ik helemaal voor de fusie tussen de grootste bonden. Het is onzin dat je in het openbaar vervoer geen vuist kunt maken omdat het GVB bij de AbvaKabo zit, en het streekvervoer onder de vervoersbond valt. Want soms is consensus tussen werkgevers en -nemers onmogelijk.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden