Critici: EU-sancties zijn als een sprong in het diepe

De Russische regering heeft gezegd niet meteen met represailles te komen. "Maar ze kunnen natuurlijk wel gaan zieken", zegt Louise van Schaik.Beeld ap

De kogel is door de kerk: De Europese Unie gaat economische sancties instellen tegen Rusland. Daarover zijn de ambassadeurs van de 28 EU-landen het vandaag eens geworden. Critici vrezen de gevolgen van de sancties voor de wereldeconomie.

Waar bestaan de sancties uit?
Het pakket maatregelen is sinds donderdag intensief besproken door de EU-ambassadeurs in Brussel. Dit zijn ze:

- Russische banken die voor minimaal 50 procent in handen zijn van Moskou kunnen onmogelijk op de Europese financiële markten geld ophalen.
- Er komt een wapenembargo voor nieuwe contracten en er komt een exportverbod voor producten als nachtkijkers, helmen en kogelvrije vesten.
- Er mag niet langer technologie worden geleverd aan Rusland voor de winning van olie via diepzeeboringen of schaliegaswinning.

De ambassadeurs besloten eveneens om de zwarte lijst uit te breiden met acht personen en drie instanties. Zij mogen de EU niet meer in en hun tegoeden worden bevroren. Om wie het gaat is nog niet duidelijk. Volgens bronnen staan er vier ingewijden van de Russische president Vladimir Poetin op. Op de sanctielijst prijkten al de namen van 87 personen en 20 instanties.

De strafmaatregelen zijn voor een jaar afgesproken, aldus een bron in Brussel tegen persbureau ANP, maar zullen tussentijds worden geëvalueerd.

'Gevolgen sancties Rusland niet te overzien'
Critici waarschuwen voor de gevolgen van de sancties. Volgens Louise van Schaik, onderzoekster bij het instituut Clingendael, komen ze neer op een 'sprong in het diepe'. Brussel neemt een groot risico, omdat het niet goed in te schatten is wat de maatregelen voor schade opleveren voor de eigen economie, aldus Van Schaik. Ook Nederlandse bedrijven kunnen hinder verwachten van Europese sancties wegens het Russische optreden in Oekraïne.

"De Europese Commissie rekent voor dit jaar op 40 miljard euro aan schade voor de Europese economie en voor volgend jaar op 50 miljard. Maar dat zijn slechts grove schattingen. Het is heel lastig te voorspellen wat de psychologische effecten zijn bij investeerders en met wat voor tegenmaatregelen Rusland gaat komen", aldus Van Schaik.

Investeerders worden zenuwachtig
De onderzoekster houdt er rekening mee dat veel aandelenkoersen op de Europese beurzen komende dagen in het rood zullen eindigen. Investeerders worden nu al erg zenuwachtig. In Nederland zijn zelfs gevallen bekend van mkb-bedrijven die het niet meer lukte om een lening te krijgen voor projecten in Rusland.

De Russische regering heeft gezegd niet meteen met represailles te komen. "Maar de Russen kunnen natuurlijk wel gaan zieken. Dan vinden ze bijvoorbeeld weer een of andere bacterie op ons groente en fruit, waarna ze de import stil leggen. Of ze komen met maatregelen omdat er ergens illegaal gas zou worden afgetapt", zegt Van Schaik. Ze wijst erop dat McDonald's deze week voor de rechter is gedaagd in Rusland. Bij de hamburgerketen zou onhygiënisch met voedsel zijn omgegaan, aldus Russische autoriteiten.

Nederland geldt als een belangrijke handelspartner van Rusland. Ons land exporteerde vorig jaar voor zo'n 7 miljard euro naar het land. De import bedroeg meer dan 20 miljard euro, voornamelijk gas en mineralen. Daar komt bij dat Nederland veel handelt met Duitsland. En Duitsland voert weer veel naar Rusland uit.

IMF: 'verstoring gasaanbod'
Ook het Internationaal Monetair Fonds (IMF) heeft zijn licht laten schijnen over de sancties. Die kunnen flinke gevolgen hebben in Europa, Centraal-Azië en de rest van de wereld, aldus het IMF in een vandaag gepubliceerd rapport.

Het IMF ziet vooral gevaar in een verstoring van het aanbod van Russisch gas richting Europa. Veel Europese landen zijn zwaar afhankelijk van gas uit Rusland. Finland krijgt zelfs al zijn gas uit Rusland, Bulgarije en Tsjechië bijna al hun gas. In onder meer Griekenland, Oostenrijk, Polen, België en Duitsland komt 40 tot 60 procent van het gebruikte gas uit Rusland.

Leverancier van metalen
Rusland is ook een belangrijke leverancier van diverse metalen, die sterk in prijs kunnen stijgen als het conflict verder uit de hand loopt. Zo is Rusland goed voor circa 40 procent van de internationale productie van palladium, komt 12 à 14 procent van al het platina en nikkel uit het land en wordt 8 procent van het internationale aanbod aan aluminium in Rusland gefabriceerd. Sinds de annexatie van de Krim zijn nikkel en palladium al zo'n 10 procent duurder geworden.

Rusland speelt verder uiteraard een belangrijke rol als olieproducent, aangezien het ruim 10 procent van alle olie ter wereld levert. Vooralsnog is het effect van het conflict op de olieprijs gering, maar dit kan volgens het IMF veranderen als de spanningen ineens sterk oplopen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden