Crisisstaf moet Milosevic-kliek verjagen

De bezoekers in de vergaderzaal van het kantoortje van de Democratische Partij in Belgrado horen er duidelijk niet thuis. Stijf zitten ze op hun stoelen, zij in haar beste, zondagse kleren, hij in een pak dat hem niet echt lekker zit.

Ze willen hulp om hun baas, een door de Milosevic-kliek benoemde oud-militair weg te jagen. Morgen organiseren ze een crisiscomité, in alle vroegte zal hun baas te weten komen dat de tijden veranderd zijn. Ze schrikken als ze horen dat een journalist meeluistert. Ze zijn als de dood dat hun baas hen buitensluit voor ze hun actie hebben kunnen uitvoeren. Schoorvoetend vertellen ze hun verhaal, maar hun naam of dat van hun bedrijf willen ze niet noemen. Ze werken bij een spijsoliebedrijf, vertelt de vrouw, een staatsonderneming. Vijf jaar geleden werd de ex-militair benoemd en sindsdien is het een soort kazerne. Ze mochten tijdens hun werk niet praten, de baas had overal zijn eigen mensen neergezet, wie protesteerde werd op staande voet ontslagen. Iedereen verdiende het minimumloon, waardeloze dinars, behalve zijn mensen, die kregen hun salaris in harde Duitse marken uitgekeerd. Een crimineel is het, meer kan de vrouw er niet van zeggen.

Sinds de val van Milosevic is de Democratische Partij (DP), een van de partijen in de oppositiecoalitie DOS, de motor achter de oprichting van de zogenaamde crisisstaven. Je vindt ze overal: van ministeries tot scholen, universiteiten, gemeentelijke diensten, banken en bedrijven. Op al die plekken hebben mensen hun bazen eruit gegooid en zelf de macht overgenomen. "Alleen al in de laatste drie dagen hebben we 52 verzoeken om hulp bij de oprichting van een crisisstaf gehad", zegt DP- coördinator Predrag Milosevic.

De staven zijn bepaald niet onomstreden. Een van de eerste dagen na de omwenteling ontstond een echt schandaal rond de benoeming van een zakenman tot hoofd van de douane. De man bleek nauw bevriend met DP- leider Zoran Djindjic. Toen dat bekend werd, werd zijn benoeming prompt teruggedraaid. "De overnames zijn lang niet altijd terecht", zegt de journaliste Jelena Klut van het weekblad Nozevesne (Onafhankelijkheid) in Novi Sad. "Vaak duiken er mensen op die claimen dat ze van DOS zijn en zeggen dat de directeur moet verdwijnen, ook als het eigenlijk gewoon een man is die zijn werk goed doet. Natuurlijk zeggen ze achteraf dat zo'n directeur vrijwillig is opgestapt, maar wat voor keuze heeft zo'n man? Het is een machtsspel".

Volgens Predrag Milosevic geeft de DP weliswaar advies, maar stuurt ze zeker geen partijleden naar bedrijven: "Het zijn de mensen uit het bedrijf zelf die het moeten doen. Wij waarschuwen hen geen geweld te gebruiken, maar een directeur ervan te overtuigen dat hij zich om morele redenen moet terugtrekken. Doet hij dat niet, dan kunnen we de openbaar aanklager vragen de corruptie in een onderneming te onderzoeken". Zover kwam het nog niet, de meeste directeuren kiezen eieren voor hun geld.

Omstreden als ze zijn, toch zijn de crisisstaven er niet voor niets. Milosevic en zijn aanhangers hadden hun vingers diep in de Servische economie, en hebben na hun politieke nederlaag nog alles gedaan om hun financiële belangen veilig te stellen. In tal van staatsbedrijven vonden kort na de verkiezingen vreemde transacties plaats. Zo betaalde de Servische regering een enorme rekening aan een privé- onderneming 'voor de aankoop van suiker en spijsolie'.

Tal van instituten zijn er inmiddels achtergekomen dat ze helemaal niet zo armlastig waren als ze altijd hebben gedacht. Dokters in een ziekenhuis in Belgrado ontdekten dat er jarenlang medicijnen en instrumenten zijn aangekocht, die ze nooit hebben gezien.

De filosofische faculteit van de universiteit van Belgrado behoorde tot één van de eerste instellingen waar professoren de macht overnamen van hun door de regering benoemde rechtsradicale collega. "Wij zijn er inmiddels achtergekomen dat we een heel nieuw gebouw hadden kunnen bouwen van het geld dat verdwenen is", zegt Zivan Lazovic, het tijdelijke faculteitshoofd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden