Crisis? Musea hebben er geen last van

Mensen zoeken vertier in eigen land, tentoonstellingen zijn publieksvriendelijker

Het regent records bij musea. Ondanks de crisis en bezuinigingen trokken veel musea dit jaar meer bezoekers dan ooit, met als torenhoge uitschieter het Rijksmuseum in Amsterdam. Sinds de heropening op 13 april, na een jarenlange verbouwing, kwamen er al 2.220.000 mensen. Nog nooit kreeg een Nederlands museum in acht maanden tijd zoveel aanloop. Directeur Wim Pijbes had gerekend op ruim 2 miljoen bezoekers in het eerste jaar na de heropening, maar die prognose zal hij moeten bijstellen richting de 3 miljoen.

Dat een vernieuwd en uitgebreid museum veel extra bezoekers trekt, ligt voor de hand. Ook Museum de Fundatie in Zwolle, het Noordbrabants Museum in Den Bosch en het Fries Museum in Leeuwarden, die alle drie dit jaar de deuren heropenden, boekten bezoekrecords. Opvallend is vooral dat de groei zich in het héle museumveld aftekent. Bijna alle musea worden geconfronteerd met forse bezuinigingen, maar groeien ondanks de crisis. Hoe is dat te verklaren?

Volgens de Nederlandse Museumvereniging hebben musea ook profijt van de crisis: mensen bezuinigen op vakanties naar het buitenland en zoeken hun vertier dichterbij huis. Maar er zijn meer factoren die het succes verklaren. Musea zijn publieksvriendelijker geworden. Ze maken aantrekkelijkere tentoonstellingen voor een breed publiek. En laten die sneller rouleren om mensen te verleiden terug te komen. Ook is de catering in de musea sterk verbeterd. Je kunt er goed lunchen en in een aantal gevallen ook dineren. Het restaurant van het Wereldmuseum in Rotterdam kreeg dit jaar zelfs een Michelinster.

Een andere belangrijke succesfactor is de Museumkaart. Er zijn nu al bijna een miljoen Nederlanders met dit pasje, dat wordt uitgegeven door de Nederlandse Museumvereniging. Tien jaar geleden waren dat er nog maar 300.000. De ongesubsidieerde Museumkaart, die sinds 1980 bestaat en vroeger Museumjaarkaart heette, kost 49,95 euro voor volwassenen en 25 euro voor jongeren. Het pasje geeft recht op een jaar lang gratis toegang tot de vaste collectie van bijna vierhonderd musea die aangesloten zijn bij de Museumvereniging. Voor tijdelijke tentoonstellingen moet vaak wel een toeslag worden betaald. Maar dan nog is het voor mensen die met enige regelmaat een museum binnenlopen financieel aantrekkelijk om zo'n pas aan te schaffen. De totaalcijfers over dit jaar zijn nog niet bekend, maar in 2012 genereerde de kortingskaart 3,4 miljoen extra museumbezoeken op een totaal aantal van 19,5 miljoen (in 2011 18 miljoen).

De Museumvereniging vergoedt bij elk bezoek met de museumpas 60 procent van het normale toegangstarief. Musea verdienen dus 40 procent minder aan bezoekers met zo'n pas dan aan mensen die een toegangskaartje kopen. Dat roept de vraag op of het succes van de museumkaart niet een financiële valkuil is voor de musea. De Museumvereniging heeft dat onlangs laten onderzoeken met als uitkomst dat de 40 procent inkomstenderving ruimschoots wordt gecompenseerd door de groei van het aantal bezoeken met de kortingspas. Die leverde de musea in 2012 14 miljoen euro aan extra entree-inkomsten op. Plus nog eens 13 miljoen aan inkomsten uit horeca en museumwinkel. De kortingskaart blijkt dus goed voor iedereen.

Bezoekersaantallen groeien
Een greep uit de musea die hun bezoekcijfers dit jaar zagen groeien. De totaalcijfers van het museumbezoek in 2013 zijn nog niet bekend, maar nu al staat vast dat dit een topjaar wordt.

Museum de Fundatie in Zwolle trok sinds de heropening op 31 mei 170.000 bezoekers, 80.000 meer dan in het laatste complete jaar voor de verbouwing. Het aantal bezoeken aan de locatie in Heino, Kasteel het Nijenhuis en de beeldentuin verdubbelde tot 50.000.

Amsterdam Museum: 240.000 bezoekers, een groei van 17 procent. Volgens het museum te danken aan de exposities De Gouden Eeuw en Mondriaan in Amsterdam. Volgend jaar wil het museum ook weer knallen, met onder meer een tentoonstelling over voetbal en religie.

Bonnefantenmuseum Maastricht: 135.000 bezoekers, in 2012 102.000. De expositie over Russische schilderkunst was een succesnummer.

Boijmans Van Beuningen Rotterdam: 300.000 bezoekers, 50.000 meer dan in 2012. Kokoschka en Van Eyck waren de trekkers.

Van Gogh Museum Amsterdam: al jaren stabiele bezoekcijfers rond de 1,4 miljoen.

Centraal Museum Utrecht: een lichte groei met 3000 bezoekers naar 140.000.

De Nieuwe Kerk Amsterdam: 244.000 bezoekers, in 2012 195.000. De Indianenexpositie en de openstelling na de inhuldiging van koning Willem-Alexander waren de toppers.

Stedelijk Museum Amsterdam: 700.000 bezoekers, het bestbezochte jaar in de geschiedenis van het museum, dankzij de exposities over Mike Kelley en Malevitsj.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden