Crisis EU-VS dieper dan bij eerdere ruzies

gebrouilleerd | Demonstranten, zoals op het Haagse Malieveld, nemen Donald Trump onder vuur. Ook bij de EU bestaat grote bezorgdheid over de 'nieuwe VS'.

Is de relatie tussen de Verenigde Staten en Europa op een historisch dieptepunt aanbeland? Donald Tusk, de voorzitter van de raad van regeringsleiders van de Europese Unie, noemde de VS deze week een bedreiging voor de Europese eenheid.


De problemen tussen Trump en Europa gaan verder dan meningsverschillen over beleid. In tegenstelling tot zijn voorgangers staat de nieuwe president afwijzend tegenover Europese integratie. Deze president moedigt landen aan om het Britse voorbeeld te volgen en de Unie te verlaten. De EU heeft dus te maken met een man die formeel een Navo-bondgenoot is, maar die tegelijkertijd een tegenstander van de bestaande politieke ordening op het Europese continent.


Moeilijke periodes tussen de VS en Europese landen waren er sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog genoeg. Denk bijvoorbeeld aan de Irakoorlog in 2003. Duitsland en Frankrijk waren fel tegen de Amerikaanse invasieplannen. De Duitse kanselier Gerhard Schröder maakte er zelfs een thema van voor zijn verkiezingscampagne. Dat schoot de Amerikanen dan weer in het verkeerde keelgat. De trans-Atlantische band onder druk zetten voor electoraal gewin kon eigenlijk niet, zo was de gedachte.


Maar ondanks alle onenigheid stond altijd buiten kijf dat de VS uiteindelijk een goede band met Europa wilden, en voorstander waren van nauwere samenwerking tussen Europese landen. Een deel van de irritatie rond de Irakoorlog zat hem juist in de Amerikaanse zoektocht naar Europese steun. Minister van defensie Donald Rumsfeld noemde Duitsland en Frankrijk denigrerend het 'oude Europa' .


Veel landen in Oost-Europa steunden Washington wel. De Franse president Jacques Chirac reageerde gepikeerd. Oost-Europese landen konden volgens hem maar beter hun mond houden als ze tot de EU wilden toetreden.


Maar ook sommige West-Europese leiders steunden de oorlogsplannen. De Amerikaanse president George W. Bush hield kort voor de invasie een bijeenkomst met de premiers van Groot-Brittannië, Spanje en Portugal op de Azoren, een symbolisch midden in de Atlantische Oceaan gelegen Portugese eilandengroep. Zij spraken daar eensgezind uit dat Saddam Hoessein moest vertrekken.


De Irakoorlog was een kleinigheid vergeleken met de Suezcrisis in 1956. Toen was juist Europa op het oorlogspad in het Midden-Oosten. Frankrijk en Groot-Brittannië smeedden samen met Israël een geheim plan om Egypte binnen te vallen en het Suezkanaal weer onder Europese controle te brengen. De verraste Amerikaanse president Dwight Eisenhower reageerde woedend toen de oorlog begon. Hij dreigde Londen met een olieboycot en een financiële crisis door alle Britse staatsobligaties die Amerika bezat te verkopen. Zo werd Londen gedwongen zijn militairen terug te trekken.


De relatie tussen Trump en Europa zou vergelijkbaar zijn met eerdere botsingen als de problemen zich beperkten tot meningsverschillen over concrete punten, zoals de relatie met Rusland. Trump overweegt de economische sancties tegen Rusland te schrappen en zoekt een betere relatie met president Vladimir Poetin. De meeste landen in Noord-Europa zijn daar fel op tegen, maar in Zuid- en Centraal-Europa willen ze ook best van de strafmaatregelen tegen Moskou af.

Niet eensgezind

Als de EU-lidstaten eensgezind over hun politieke toekomst waren geweest, was dat nog niet zo'n probleem. Maar Groot-Brittannië haalt de banden met Trump alvast aan om sterker te staan in toekomstige onderhandelingen met de EU. Op het continent voelen de regeringen van Polen en Hongarije zich door Trumps overwinning gesterkt in hun afwijzing van de liberale democratie.


Tusk wil dat Europese leiders toch consensus vinden over hoe met de veranderde trans-Atlantische wind om te gaan. Zijn waarschuwing blikt vooruit op een al geplande vergadering van Europese regeringsleiders morgen op Malta. De relatie met de VS is aan de agenda toegevoegd. Voor een duidelijk antwoord is het waarschijnlijk te vroeg. Tusk wil van gedachte wisselen ter voorbereiding op een volgende topontmoeting.

In het kort

De tegenstelling EU-Trump gaat verder dan een ruzie over beleid. Want Trump is tegen de bestaande Europese samenwerking


Eerder botsten de VS en Europa in concrete kwesties zoals de Suezcrisis en de Irakoorlog


Morgen is de EU-top op Malta

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden