Crises zijn onvoorspelbaar, maar komen altijd

Na een bonte groep opinieleiders en oud-politici onder wie Arend Jan Boekestijn en Jaap de Hoop Scheffer, was het afgelopen week de Adviesraad Internationale Vraagstukken die om een hoger defensiebudget vroeg. Inmiddels heeft zo ongeveer iedereen die ertoe doet in het nationale defensiedebat zich voor verhoging uitgesproken. Ook ex-minister Hans Hillen die met een bezuiniging van ongeveer een miljard euro tijdens kabinet-Rutte I de krijgsmacht de nekslag toebracht.

Op zich is het mooi dat zovelen tot inkeer zijn gekomen, maar ik blijf ook met een wrang gevoel zitten. Zelf waarschuw ik al vijftien jaar voor al te drieste ingrepen in het budget. Want iedereen weet dat crises onvoorspelbaar zijn, maar altijd komen. Vanaf het einde van de Koude Oorlog was duidelijk dat conflicten binnen staten zouden blijven bestaan en dat humanitaire tragedies of aantasting van westerse belangen militaire interventies zouden blijven eisen. Maar ook was het duidelijk dat ooit een einde ging komen aan de absolute dominantie van de westerse macht.

Die machtsafname werd aan het begin van deze eeuw steeds zichtbaarder en werd versneld door de ondoordachte Amerikaanse interventie in Irak. Westerse interventies droegen bovendien bij aan de chaos in de Arabische wereld van voor en na de Arabische 'Lente' die geen lente was, maar een broodoproer dat resulteerde in een opstand tegen pro-westerse machthebbers.

Inmiddels is Europa omgeven door conflicten. Het ernstigst is de Oekraïne-crisis, waarvan de afloop ongewis is. Zeker is dat Rusland zichzelf als een grootmacht ziet waarmee niet te spotten valt en dit zo nodig met militaire macht wil onderstrepen. Na Oost- en Midden-Europa begint dit besef nu ook in landen als Duitsland en Nederland door te sijpelen.

Het probleem is dat de roep om meer geld voor defensie te laat komt. Wie redeneert vanuit de 'wetmatigheden' van de internationale betrekkingen weet dat de leider van een vermeende grootmacht, president Poetin dus, gebruik zal maken van de zwakte van een tegenstander om zijn doelstellingen in het buitenlandbeleid te behalen. Inmiddels is duidelijk dat het zijn opzet was om de Krim te annexeren.

Als Europese landen ondanks de crisis hun defensies op peil hadden gehouden en hun politieke eenheid hadden weten te bewaren, was de kans klein geweest dat de Oekraïne-crisis was uitgebroken. Tijdens de Koude Oorlog heette dat afschrikking. Dit soort noties zijn in tegenstelling tot Rusland in het Westen vergeten.

In Moskou hoorde ik laatst de minister van defensie en zijn hoogste militaire commandant tegen het Westen fulmineren op een manier alsof de Derde Wereldoorlog aanstaande leek.

Ik moest toen denken aan de gevolgen van de tijd van het 'gebroken geweertje' van voor de Tweede Wereldoorlog. Ook toen werd onverantwoord bezuinigd en ook toen werd Europa geconfronteerd met een crisis van ongekende proporties, namelijk de Tweede Wereldoorlog. Na die oorlog beloofden politici in heel Europa elkaar plechtig: 'nooit weer'. Maar het gebeurde wel.

Dat politici en opinieleiders vaak te laat tot inkeer komen omdat ze prioriteit aan andere onderwerpen geven, weet ik. Maar wennen doet het nooit.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden