'Crimineel' Oss komt maar niet van imago af

Het Nederlands Film Festival in Utrecht opent aanstaande woensdag met 'De bende van Oss'. De Brabantse gemeente worstelt al jaren met de zwarte bladzijden uit haar geschiedenis.

De bende van Oss. Het klinkt een beetje als de een Nederlandse remake van Martin Scorseses 'Gangs of New York'. Maar waarom dan Oss als de vaderlandse evenknie van de Amerikaanse metropool? Omdat het Brabantse stadje in de jaren dertig van de vorige eeuw zeer berucht werd door een criminaliteitsgolf. Journalisten en schrijvers die mikten op een sensatiebelust publiek dikten de plaatselijke situatie nog een beetje aan en spraken van 'het Chicago van het zuiden' en 'donker Oss'. Die slechte naam bleef hangen. Tot op de dag van vandaag is Ossenaar voor sommigen synoniem voor 'messentrekker'.

Op 29 juni 1949 promoveerde Willem Nagel cum laude op het proefschrift 'De criminaliteit van Oss'. Het werk van de ook onder zijn verzetsnaam J.B. Charles als schrijver opererende wetenschapper gold als een doorbraak in de criminologie. Nagel kroop dicht op de gebeurtenissen van de jaren dertig. Hij interviewde en portretteerde de daders. Hij maakte misdaadanalyses.

Ondanks de grote betekenis van het proefschrift was de oplage van vijfduizend exemplaren, ook gezien de prijs van tegen de twintig gulden, wat al te groot. Eind jaren vijftig verkocht de uitgeverij vierduizend overgebleven exemplaren aan De Slegte. Die deed De criminaliteit van Oss voor 1,99 in de aanbieding. Verhoudingsgewijs een koopje, maar dat het boek nu wegvloog, had vooral ook te maken met de gemeente Oss. Die kocht een groot deel van de voorraad op uit angst dat de stad opnieuw veelvuldig geassocieerd zou worden met misdaad.

Eind 1980 werd een oud-student van Nagel burgemeester van Oss. De oude meester feliciteerde zijn voormalige leerling en liet weten dat de slechte naam inmiddels onterecht was, "omdat de stad zich wat criminaliteit betreft niet wezenlijk onderscheiden heeft, en onderscheidt, van andere in de laatste eeuw snel geïndustrialiseerde gemeenten in Nederland". Nagel kondigde ook een restauratie van zijn studie over Oss aan, maar daar zou het nooit meer van komen.

Als er wat gebeurde, kreeg Oss sneren. Als er nauwelijks wat gebeurde, deugde het ook niet. Het opinieweekblad Vrij Nederland wijdde in die jaren een van haar vermaarde kleurenbijlages aan de gemeente. De teneur: er gebeurde weinig opwindends, of het moest de vertoning van Tirolerfilms als 'Veel gevrij in de Alpenwei' zijn. De titel van het vele pagina's beslaande artikel was misschien wel het dodelijkst: 'Oss, de saaiste stad van Nederland'.

In 1987 werd het misdaadverhaal uit de jaren dertig wederom breed uitgemeten in de pers. Bijna miste het Nederlands voetbalelftal het EK van 1988 dat Oranje zoveel roem zou brengen. De reden daarvoor was een bommetje dat tijdens een kwalificatie-interland naar de keeper van Cyprus werd gegooid. De Uefa wilde de uitslag van de uiteindelijk met 8-0 gewonnen wedstrijd omzetten in 0-3, wat uitschakeling had betekend. De KNVB ging in beroep en kreeg een herkansing zonder publiek, die met 4-0 werd gewonnen.

De bomgooier was een Ossenaar. Reden voor veel media om weer eens te speculeren over de criminele inborst van mensen uit dat Brabantse oord. In die stad probeerde men te redden wat er te redden viel. De stichting Oss Promotion ging zelfs zo ver om de enkel geschrokken Cypriotische keeper Charitou als Wiedergutmachung en publiciteitsstunt voor een week vakantie naar Oss te halen.

Oss Promotion zat ook achter de borden met de slogan 'Oss trekt' die in die tijd aan de stadsranden werden geplaatst. Grappenmakers wisten daar wel raad mee en zetten achter de leus het woord 'messen'.

De film blaast het oude imago nieuw leven in. Acteurs Marcel Musters en Frank Lammers grapten al dat als het publiek niet voor de film naar de bioscoop komt, ze met behulp van een groep Ossenaren naar de cinema's worden gedreven.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden