'Crèche moet ook ouders opvoeden'

Baby's en peuters die elke werkdag lange uren op de crèche maken, worden volgens hoogleraar Marianne Riksen-Walraven later sneller probleemkinderen. De ene crèche weert 'voltijders', de andere ziet geen probleem. En op basisscholen -waar de problemen zich zouden moeten openbaren- merken ze er niets van. ,,Kinderen die op de crèche hebben gezeten hebben zich vaak beter ontwikkeld dan de kinderen die bij moeder thuis zaten.''

,,Heel weinig ouders willen hun kind vijf dagen brengen, en wij zijn er zelf ook helemaal niet dol op'', zegt Eugenie Suèr, mede-eigenaar van dagverblijf De Kindervilla. ,,Het is helemaal niet goed voor een jong kind om vijf dagen per week in een groep te moeten leven. Een baby heeft behoefte aan rust.''

Op het Naardense kinderdagverblijf komt nu één kind elke dag. Maar dat is 'pure nood': Als de moeder klaar is met haar studie komt het kind waarschijnlijk drie dagen per week. ,,Het gaat prima met dat kind'', meldt Suèr. ,,Als mensen het echt structureel willen, raden wij ze aan een oppas aan huis te nemen: zo krijgt het kind meer vastigheid.''

,,Kinderen onder de negen maanden hebben nog niet de mogelijkheid om informatie te filteren'', zegt Suèr. Als wij geen zin in iemand hebben, sluiten we ons voor die personen af. En peuters kunnen iets voor zichzelf gaan doen. Maar jonge baby's hebben die vaardigheden nog niet. Die gaan huilen, of moeten zich op een andere manier uiten.''

Sandra van de Bunt werkt tien jaar als crècheleidster, de laatste jaren op de Kindervilla. ,,Ik had bij mijn vorige werkgever wel af en toe kinderen de hele week. Je merkt wel dat ze vaak hele simpele dingen niet gewend zijn, zoals eten maken of stofzuigen. Dus we probeerden ze te betrekken bij die zaken. Het lijkt mij ook zwaar voor een baby, vijf dagen in een groep. De kinderen waren aan het eind van de week vaak doodmoe. Maar schadelijke ontwikkeling zag ik bij geen van allen.

Dickey Pronk, die twaalf jaar een crèche leidde en inmiddels met een eigen bedrijf -Radius- zestien dagverblijven voorziet van pedagogische ondersteuning, ziet geen verschil tussen het gemiddelde crèchekind en de 'voltijders'. ,,In al die jaren heb ik daar nog nooit een vraag over gekregen. Het gaat steeds om een enkeling en die ontwikkelen zich prima. Natuurlijk, vijf dagen naar de opvang is veel. Maar de ouders van de kinderen hebben dat altijd goed door en zijn sterk betrokken.''

Als de risicogroep bestaat uit kinderen die veel uren maken, kunnen ook lange dagen een probleem zijn. De Naardense Kindervilla is elke werkdag elf uur open -van half acht tot half zeven- maar de gemiddelde 'werkdag' van de kinderen ligt tussen de zeven en acht uur. ,,Als een kind al vroeg komt, dringen wij er op aan dat ouders het ook vroeg halen: te veel uren is heel vermoeidend'', zegt Suèr. In één geval heeft ze de ouders moeten aanspreken omdat hun kind te lang op de crèche bleef. ,,Ze hadden thuis problemen, maar waren blij dat we aandrongen op verbetering en dat is ook gebeurd.

Ouders blijven bij het brengen en halen altijd even koffie drinken. ,,Een kind moet zien dat ouders het hier naar hun zin hebben, anders voelt het zich gedumpt. Als iemand een keertje snel weg moet kan dat, maar het moet geen gewoonte worden en met je jas aan een kind in de deuropening afleveren is er niet bij. Je moet ook de ouders opvoeden.'' Extra risicogroep zijn de kinderen die al heel jong hun opwachting maken bij het dagverblijf. ,,Ik vind baby's van tien weken eigenlijk aan de jonge kant voor de crèche. En er zijn aardig wat ouders die ze dan toch al brengen, omdat ze al weer moeten gaan werken.'' Collega Pronk heeft andere ervaringen: ,,De meeste ouders brengen hun kinderen pas na vier of vijf maanden. Ze breiden hun vakantie uit of werken tijdelijk minder.''

De suggestie van Riksen om het bevallingsverlof uit te breiden, bekoort Suèr maar matig. ,,Zeker ouders die gewend zijn aan een drukke baan, moet je niet te lang laten thuiszitten: ze worden er helemaal gek van. Ik zou het beter vinden als ouders tijdelijk korter gaan werken. Helemaal ideaal lijkt mij als ze het eerste half jaar gewoon halve dagen werken, zodat ze de baby wat korter in de opvang kunnen laten.'' Suèr merkt wel dat werkgevers ouders vaak geen gebruik laten maken van het ouderschapsverlof, ook al hebben ze er wettelijk recht op.

Hoewel het moeizaam gaat en de behoefte bij ouders niet enorm is, ontwikkelt een aantal crèches mogelijkheden tot 24-uursopvang. Enkele dagverblijven die Dickey Pronk begeleidt, bieden ook een 'avondoppas'. Pronk bestrijdt het idee dat de crèches op die manier bijdragen aan extra stress van kinderen. ,,Het gaat altijd om mensen die een flexibel rooster hebben en die wel móeten werken op een avond. Die zijn dan de volgende ochtend gewoon bij hun kind.''

Omdat de meeste crècheleidsters in deeltijd werken, zien kinderen in dezelfde week vaak verschillende gezichten. ,,Bij ons werken de meesten vier dagen per week'', zegt directeur Suèr. ,,Een kind heeft dus hoogstens één keer per week wisseling van leidster. Maar zeker de eerste zes tot tien maanden letten baby's er nog niet op. Ouders wel, maar de kinderen gaat het dan nog eerder om de ruimte, de geuren en het bedje. Daarna gaan ze zich hechten, dus dan moet je er wel op letten.'' De leidsters in de Kindervilla zetten dagelijks informatie over alle kinderen in de computer, zodat hun collega's de volgende dag weten, hoe het er voorstaat.

Crèchedirecteur Suèr acht het onwaarschijnlijk dat de problemen bij kinderen pas aan het licht komen als het naar de basissschool is vertrokken. ,,Als een kind problemen krijgt, zie je dat direct: eczeem -steeds vaker- moeilijk eten of slapen, ergens strijd over maken met de ouder. Alleen willen sommige ouders het niet zien. Of ze beseffen het wel, maar hebben te weinig tijd en denken dat het wel losloopt. Hoewel het bij de meesten niet zo is, denken ouders in dat geval vooral aan zichzelf en niet aan hun kind.''

Maar, benadrukt Suèr, dat probleem geldt voor alle ouders. ,,Er zijn ook kinderen die maar drie dagen naar de opvang gaan, maar de overige dagen ook op stap gaan met de ouders en in het weekeinde ook nog eens meemoeten naar feestjes. Een kind moet minstens een dag in de week gewoon helemaal niets doen. En je zult ook versteld staan van hoeveel kinderen nooit in de buitenlucht komen: weer een kans minder om even tot rust te komen.''

Basisschool de Schaapskooi in Nijverdal krijgt veel kinderen binnen die jaren op de crèche hebben gezeten. ,,Ik kan me voorstellen dat het voor hen niet goed is om vijf dagen per week te gaan. Maar wij merken geen grote gedragsproblemen bij deze groep'', zegt directeur Chris Lindhout. De Rietveldschool in Badhoevedorp is juist positief over kinderen die van een dagverblijf komen. ,,Ze kunnen beter met andere kinderen omgaan, nemen over het algemeen makkelijker afscheid en zijn veiliger gehecht dan kinderen die vier jaar bij moeder hebben gezeten'', zegt Gerda Versteeg, lerares in- en coördinator van de onderbouw. ,,Van problemen door langdurig crèchebezoek merken wij niets, en ik geloof er ook niet in: kinderdagverblijven bieden een warme en veilige omgeving.''

Heeft Riksen met haar uitspraken de kinderopvang beschadigd? ,,Ze beroept zich op Amerikaans onderzoek: kinderopvang is daar veel schoolser en de ouders maken meer en langere dagen. Dus ik geloof het niet, maar je wilt ook niet alleen maar roepen dat het nergens op slaat'', zegt directeur Suèr, die zich wel kan vinden in de conclusie van Riksen dat veel uren kinderopvang extra lichamelijke stressverschijnselen bij baby's veroorzaken. Dickey Pronk: ,,Als er nieuwe inzichten zijn over de ontwikkeling van baby's, moeten we er iets mee doen. Maar nu is het beeld ontstaan dat kinderopvang schadelijk is, en dat is onterecht.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden