Creatief vertellen, niet teveel naar theologen luisteren

Van een medewerker De protestantse sector van de Vereniging van Geestelijke Verzorgers in Zorginstellingen (VGVZ) komt snel tegemoet aan de oproep die dr. K. W. Merks afgelopen zaterdag in Trouw deed om de theologie te transformeren van een binnenkerkelijke georiënteerde doctrine naar een culturele dialoog-wetenschap.

Want op haar jaarlijkse conferentie, met dit jaar als thema 'Verhalen als een creatieve wijze van pastoraat' speelden juist niet-theologen een belangrijke rol bij de sprekers in hun verhandeling over het belang van verhalen.

Te beginnen bij Nico ter Linden. De geestelijk verzorgers schoven hun stoelen rond de katheder van de meesterverteller. Eerst voerde hij zijn eigen leermeester W. Berger ten tonele die hem zei: “Nico, we zijn te bang om God ter sprake te brengen. We zijn te weinig speels. Waar is je ondernemingslust?” Woorden die Ter Linden sindsdien niet loslaten.

Na deze godsdienstpsycholoog uit Nijmegen speelden vooral niet-theologen een grote rol in Ter Lindens betoog. Zoals schouwburg-directeur Cox Habbema, die aanwezig was bij zijn cyclus van de aartsvaders. Na afloop was ze even stil en zei toen: “Mooi hè, zo lang geleden, zo ver weg en tòch dezelfde mensen.”

En wijlen Jan Hein Donner, de schaker die meeklinkt in Mulisch' boek 'De ontdekking van de hemel'. Toen deze eigenzinnig ongelovige al in een rolstoel zat na zijn hersenbloeding en zijn christelijke zus hem door het verpleeghuis duwde, vroeg hij haar: “Wat zie jij nu nog als taak van de kerk?” Om haar niet in al te grote verlegenheid te brengen, gaf hij zelf maar antwoord: “De oude verhalen.”

Ook Ter Lindens laatste citaat kwam van een niet-theoloog, de dichter H.M. van Randwijk: “Ook als het verhaal niet waar is, is de gedachte dat het waar zou kunnen zijn zo onvergelijkelijk schoon, dat ik bereid ben tot mijn dood de oren te spitsen.”

Verslaafd aan soap

Habbema, Donner, Van Randwijk. Govert Bach kwam zo mogelijk nog verder van de theologie. In zijn inleiding onder de titel 'Op zoek naar de wortels van soap' bekende deze geestelijk verzorger van de Valeriuskliniek in Amsterdam dat hij verslaafd was aan soap. Eéntje maar en slechts 's ochtends. Na half 9 's avonds staat zijn televisie zelden aan. Maar terwijl zijn electrische tandenborstel wordt geladen, kan hij zijn ogen niet afhouden van The Bold and the Beautiful. The Bold and the Beautiful vóór het eten in plaats van het bijbellezen er na?

Bach benadrukte overigens wel het verschil tussen soap en een (goed) verhaal. Soap als profaan. Pseudo en niet-beklijvend en oneindig doorgaand: morgen gebeurt het. Een (goed) verhaal als heilig. Met een therapeutische werking. Het spiegelt, roept beelden op, ordent, verbindt en inspireert.

Tekst als vreemde

Een derde spreker was Bas van der Berg, docent bijbelwetenschappen, judaïca en bibliodrama van de theologische academie van de Hogeschool Holland. Ook hij zocht zijn heil voor een groot deel bij niettheologen, met name literatuurwetenschappers als Paul Ricoeur: “De tekst is een vreemde voor jou en dat moet je ook zo laten. Wat zou er gebeuren als je de tekst als een vreemde, een ander tegenover je laat staan en laat werken?” En ook Mieke Bal leert de geestelijk verzorgers anders bijbellezen, als Van der Berg haar citeert: “Wie kijkt er, wie spreekt er, wie handelt er?”

Behalve de grote invloed van niet-theologen was er in de drie inleidingen nog een overeenkomst. Alle inleiders gingen openlijk uit van een moderne manier van bijbellezen. In het spoor van Drewermann bekenden ze allen niet meer uit de voeten te kunnen met de historisch-kritische methode, waarin de meeste predikanten zijn opgevoed.

Ter Linden pleitte voor een actieve benadering van opnieuw leren lezen. Bach beweerde dat dromen meer inzicht geven dan het woord en Van der Berg maakte duidelijk het verhaal van Jacob niet meer te kunnen lezen vanuit de bronnensplitsing volgens de historisch-kritische methode. Het uitblijven van kritiek op deze nieuwe visie of zelfs de instemming van de aanwezige geestelijke verzorgers, doet vermoeden dat zij kunnen fungeren als de voorhoede die Merks op zijn wenken bedient.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden