Creatief met as

Papa bewaren tot mama ook dood is. Hun as verstrooien op de plaats waar ze elkaar voor het eerst omhelsden. Een beetje achterhouden voor in een halssieraad voor de dochter en in een tatoeage voor de stoere kleinzoon. Met as kan in Nederland bijna alles.

Sinds 1991 is het in Nederland toegestaan om de as te bewaren of op een geliefd plekje te verstrooien (met toestemming van de eigenaar) . De as mag ook opgedeeld worden. Na je dood kun je dus alsnog gevierendeeld worden. Eigenlijk mag alles. En er kan veel: je kunt de as bijvoorbeeld door een plant laten opnemen (’reïncarneren als boom’) of gedurende tien jaar druppelsgewijs laten uitspoelen in de tuinvijver. Voor beide technieken bestaan gepatenteerde procedés. Nieuwe tradities, ’asrituelen’, zijn er nog niet echt.

Vic pakt de koker en begint die weer in de doos te schuiven, maar dat is een lastig karweitje en de doos glijdt van zijn schoot op de grond, dus zet hij de koker op de bar. Hij is ongeveer zo groot als een pint-glas. Dit is een fragment uit Last orders (Laatste ronde), de in 1996 met de Booker Prize bekroonde roman waarin Graham Swift de lotgevallen beschrijft van vier mannen bij het verstrooien van de as van de Londense slager Jack Dodds. Er wordt heel wat gestunteld en gezopen, maar uiteindelijk belandt de as waar hij wezen moet: in zee.

Carla van der Elst, communicatieadviseur van begraafplaats, crematorium en gedenkpark De Nieuwe Ooster in Amsterdam, herkent de onhandigheid waarmee we omgaan met de as van een overledene. „Het is vaak confronterend. Soms zie ik een dochter denken: ’Is dat alles wat er over is van mijn vader?’” De Nieuwe Ooster biedt nabestaanden bij hun eerste ontmoeting met de as een kopje koffie aan, zodat ze tijd en aandacht kunnen geven aan hun emoties, en aan elkaar.

Wie de as vervolgens mee naar huis neemt, komt op de parkeerplaats voor de vraag te staan: zet ik de asbus in de kofferbak of neem ik hem op schoot?

Antropologe Meike Heessels, van het Centrum voor Thanatologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, onderzoekt de betekenis van menselijke as. „De uitvaartplechtigheid is een rite de passage, een overgangsritueel”, zegt Heessels, „maar wat is de betekenis van de asbestemming?” De overledene is immers al overgegaan naar een andere wereld, er is al publiekelijk afscheid genomen tijdens de uitvaartplechtigheid. Het bijzetten of verstrooien van de as is in dit opzicht te vergelijken met herbegraven. Maar anders dan bij begraven, biedt cremeren de mogelijkheid om de overblijfselen van de overledene dichtbij te bewaren. In een urn op de schoorsteenmantel of in een sieraad of tatoeage, op, of zelfs in je lijf.

Een ander verschil met begraven is dat urnen en assieraden niet gebonden zijn aan een vaste plaats. Heessels: „ Een urn verhuist bijvoorbeeld eerst van de schoorsteenmantel naar de slaapkamer. Jaren later kan de as dan in het schuurtje in de tuin terecht komen.”

Grafbezoek vermindert en urnen verdwijnen uit het publieke domein naar het privédomein. Maar andersom kan ook. Op De Nieuwe Ooster komen ook wel nabestaanden die de urn jaren op de schouw hadden staan en nu een plekje zoeken om de as te verstrooien.

Tijd speelt sowieso een belangrijke rol bij de asbestemming. Anders dan bij begraven, is er geen deadline en dat heeft voor- en nadelen. Mooi is natuurlijk dat de as verstrooid of bijgezet kan worden op een dag die voor de nabestaanden een speciale betekenis heeft, zoals een verjaardag of sterfdag.

Maar de andere kant is dat er geregeld ruzie over ontstaat. Lees Last orders er maar op na.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden