Crashende politici wekken achterdocht

Politici vliegen vaak en storten dus ook nog al eens neer. Maar zijn hun ongelukken echt spelingen van het lot?

Bijna altijd als een staatshoofd of regeringsleider omkomt bij een vliegtuigongeluk, zoals zaterdag de Poolse president Kaczynski, volgen als vanzelf de samenzweringstheorieën.

Zeker, mensen op dat niveau kunnen het slachtoffer worden van een ongeluk, maar meestal is er voldoende stof voor het betere complotdenken.

Op 19 oktober 1986 stortte een vliegtuig met Samora Machel, de linkse president van Mozambique, en een aantal van zijn kabinetsleden neer in Zuid-Afrika. Vijanden had Machel (zijn weduwe is tegenwoordig mevrouw Mandela) genoeg. Het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime was de belangrijkste verdachte. Experts uit de Sovjet-Unie, bondgenoot van Mozambique, deden het officiële onderzoek en weten de crash aan een fout van de piloot, overigens ook afkomstig uit de USSR.

Een kleine twee jaar later stortte de Pakistaanse president Zia ul Haq neer in eigen land. Onder de dertig overige slachtoffers waren de chef-staf van het leger en de Amerikaanse ambassadeur in Islamabad. Het weerhield mensen er niet van om met de beschuldigende vinger naar de CIA te wijzen. Ook werden genoemd de geheime diensten van de Sovjet-Unie, de door Moskou gesteunde regering van Afghanistan, India en Israël. Anderen verdachten tegenstanders van Ul Haq in eigen land. Dat het iets anders dan een ongeluk was, is nooit overtuigend aangetoond. Hoewel hardnekkige verhalen de ronde doen over gas dat in het vliegtuig zou zijn losgelaten vlak voor het neerstortte.

De Polen zullen de afgelopen week onwillekeurig hebben teruggedacht aan hun oorlogspremier Wladyslaw Sigorski. De uit legerkringen voortgekomen politicus (hij was begin jaren twintig al eens premier) leidde in Londen het Poolse kabinet in ballingschap. Sigorski genoot internationaal gezag. De Britten, die aan het begin van de oorlog nogal alleen stonden in hun gevecht tegen Hitler, hielden hem graag te vriend, ook omdat Polen nog beschikte over redelijk wat inzetbare troepen.

Na de Duitse inval in de Sovjet-Unie in 1941 droeg de premier persoonlijk bij aan het herstel van de relaties met Moskou, die door het Molotov-Ribbentrobpact uit 1939 en de daarin afgesproken verdeling van Polen flink gehavend waren. Sigorski voerde persoonlijk gesprekken met Stalin.

De relatie hield stand tot de Duitse onthullingen over de vondst van massagraven van duizenden Poolse officieren in de bossen bij Katyn. Moskou sprak van een propagandastunt van Berlijn. De nazi’s zelf zouden de daders zijn. Sigorski eiste een onafhankelijk onderzoek onder leiding van het Rode Kruis. Stalin verbrak daarop de betrekkingen.

Niet zo gek lang daarna liet de 62-jarige premier het leven. Hij had Poolse troepen geïnspecteerd in het Midden-Oosten en maakte, op de terugreis naar Londen, een tussenstop op Gibraltar. Kort na de start in de kroonkolonie stortte zijn toestel, waarin ook Sigorksi’s dochter en de Poolse chef-staf zaten, in zee. Alleen de piloot overleefde de crash.

Ook hier staken samenzweringstheorieën snel de kop op. Het belangrijkste slachtoffer had vijanden in eigen land en werd gehaat door de Duitsers. Zowel de Britten als de Sovjets zagen met lede ogen aan hoe Sigorski’s opstelling de verhoudingen tussen de geallieerden onder druk zetten. Dat het fatale vliegtuig kort voor het opstijgen naast een Russisch toestel had gestaan en dat dubbelspion Kim Philby op dat moment in Gibraltar verkeerde, droeg bij aan alle verhalen.

Sigorski werd begraven op een Brits kerkhof en herbegraven in Wroclaw. Eind 2008 is hij nog eens uit zijn kist gehaald. Pathologen concludeerden in de loop van 2009 dat zijn lichaam geen sporen van moord vertoonde. Zijn dood was waarschijnlijk te wijten aan een meervoudig orgaanfalen, een vaker voorkomend verschijnsel bij slachtoffers van vliegtuigongelukken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden