Cox Habbema wil Almere een cultureel stadshart geven

Ze is vooral bekend als actrice, regisseur en voormalig directeur van de Amsterdamse Schouwburg. Maar ze kan en doet nog veel meer en wil sowieso niet in een hokje geduwd worden. Cox Habbema probeert nu Almere cultureel op de kaart te zetten.

Ze is even overgekomen van haar vakantie-adres in Frankrijk. Als voorzitter van de raad van toezicht van een conglomeraat van verzorgings-, verpleeg- en kindertehuizen moest ze aanwezig zijn bij een belangrijke vergadering in het kader van het fusieproces, dat zij begeleidt. ,,Waarom verbaast je dat? Is dat omdat je zo'n functie niet verwacht bij een kunstenaar?''

Hoe vaak haar dat niet overkomt! Dat mensen verwonderd reageren als ze horen dat dé actrice Cox Habbema nog zoveel andere dingen doet, die ogenschijnlijk weinig te maken hebben met haar vakgebied. ,,Waarom moeten mensen altijd in een hokje worden geduwd?'' Goed, ze is actrice en tien jaar directeur van de Amsterdamse Schouwburg geweest. Maar ze is ook regisseur, en presentator van het culturele radioprogramma 'Ophef en Vertier'. En niet te vergeten auteur, want ze schrijft columns en er is net een boek verschenen over de Duitse hereniging, waarin ze ook haar eigen ervaringen heeft verwerkt. Habbema woonde vijftien jaar in Oost-Berlijn waar ze lid was van het Deutsches Theater. Maar ze doet nog veel meer. Drie dagen per week is ze werkzaam als cultureel intendant van de gemeente Almere. Verder begeleidt ze een ingewikkeld fusieproces van een aantal verpleeg-, verzorgings- en kindertehuizen. Ze is daarvoor gevraagd vanwege haar 'samenbindend vermogen', vertelt ze. ,,Maar je rolt van het een in het ander. Onlangs hebben we ook nog een kinderboerderij geopend.''

Haar bureau in haar huis in Amsterdam is bezaaid met volgeschreven briefjes en papieren. ,,Dit stilleven is een mooie afspiegeling van mijn leven'', lacht ze.

Ja, ze kan heel veel, ze doet heel veel en dat alles dankzij een goede gezondheid, tomeloze energie en 'een zeer geringe behoefte aan slaap'. Vooral dat laatste levert elke dag veel extra nuttige uren op. ,,Ik vind dat gewoon een zegen, dat ik met zo weinig slaap toe kan. Het zit een beetje in de familie, mijn twee broers hebben het ook.''

De samenleving doet zichzelf te kort, vindt ze, door mensen altijd maar in hokjes te willen duwen. ,,Waarom zou ik me niet buiten het toneel begeven? Kunstenaars hebben zo'n bizarre creativiteit. Daar zou ook het bedrijfsleven veel meer gebruik van kunnen maken. Toen het goed ging met de economie, wisten veel bedrijven van gekkigheid niet wat ze met hun geld moesten, omdat het ze vaak aan voldoende creativiteit ontbreekt. Kunstenaars kunnen in dit opzicht veel toevoegen.''

,,Dat besef begint gelukkig wel steeds meer door te dringen. Ook bij de opleiding van bepaalde beroepsgroepen worden steeds vaker kunstenaars ingeschakeld, bijvoorbeeld voor rollenspelen. Zo zijn er tegenwoordig voor apothekers cursussen hoe ze moeten omgaan met agressieve klanten die pillen willen. En chirurgen leren van acteurs de mens achter de patiënt te zien. Acteurs zijn nu eenmaal goed in het verbeelden van menselijke situaties.''

In haar nieuwe functie in Almere komt bijna alles wat ze tot nog toe heeft gedaan, van pas. Ze kan terugvallen op haar uitgebreide netwerk in de kunstwereld, heeft een goed overzicht van wat er speelt op het culturele erf, kan mensen mobiliseren en aansturen en durft beslissingen te nemen. ,,Als schouwburgdirecteur moest ik ook voortdurend knopen doorhakken.'' En, ook niet onbelangrijk, zijn haar contacten in de horecawereld. ,,Het is zo belangrijk voor een stad dat er goede restaurants zijn, een prettig hotel en leuke uitgaansgelegenheden. Cultuur omvat veel meer dan een schouwburg en concertzaal. Het hoeft ook niet allemaal 'hoge' cultuur te zijn. Een skatebaan mag ook.''

Alles wat de stad meer samenbindt, vindt ze prachtig, of het nu een popzaal is of faciliteiten voor amateurkunst. Deze zomer worden in Almere een aantal openluchtspektakels gehouden, waaronder de voorstelling 'Faust' maar ook een botterfestival, dat moet uitgroeien tot een belangrijk zomerevenement, waaruit ook op de wal allerlei nieuwe evenementen voortvloeien.

Ze kreeg en krijgt nog steeds overwegend meewarige reacties als mensen horen dat ze het culturele leven in slaapstad Almere een impuls moet geven. ,,Wacht maar af, denk ik dan. Kijk eens naar Rotterdam. Daar moest het culturele leven ook helemaal van de grond af worden opgebouwd. Maar na 25 jaar was Rotterdam wel Culturele Hoofdstad van Europa. Ik schat dat er in Almere ook gauw twintig jaar overheen gaan voordat de stad cultureel op de kaart staat.''

Cultureel intendant is een chique naam voor wegbereider, zegt Habbema. Ze ziet zichzelf als een toeleverbedrijf voor de wethouder cultuur. ,,Ik overlaad de wethouder met ideeën en adviezen over wat er wel of niet in Almere moet gebeuren, maar heb verder niets te maken met de gemeentelijke bureaucratie. De eerste keer dat ik een beslissing moest nemen over een project, stond ik wel even met het zweet in de handen. Ik moest terugdenken aan mijn twijfels toen ik net benoemd was als directeur van de Amsterdamse Schouwburg. Ik heb toen nog aan mijn vader gevraagd of ik die zakelijke kant wel zou kunnen. Natuurlijk, zei hij. Een cursus boekhouden kan iedereen.''

Ze is een half jaar geleden begonnen in Almere-Haven, waar inmiddels een organisatie (Tumult) van de grond is gekomen die de plannen en wensen verzamelt die onder de bevolking zelf leven. Mensen met goede ideeën worden geholpen met geld en contacten. Dat heeft er onder meer toe geleid dat cultureel centrum Corrosia weer open is en er een kunstmarkt is gekomen. De komende tijd concentreert ze zich op Almere-Stad, waar ze een kantoortje heeft naast de bouwput waar het nieuwe stadshart, ontworpen door Rem Koolhaas, in wording is. Daar komt ook het nieuwe theater dat in 2004 open gaat, wat betekent dat Habbema nu al voorstellingen moet contracteren. Dan gaat het over de 'hoge' cultuur. Minstens zo belangrijk is het middensegment. Ze wil in ieder geval een theatergezelschap voor kinderen naar Almere halen. ,,Er wonen zoveel jonge gezinnen.'' Ook voor kunstenaars wil ze het aantrekkelijk maken om zich in Almere te vestigen. Ze heeft de gemeente aangeraden om ruimtes met lage huurprijzen aan te bieden. Inmiddels heeft een groep kunstenaars uit Ruigoord, dat moest verdwijnen wegens de uitbreiding van de haven van Amsterdam, zich al in Almere gevestigd.

Veel plannen staan of vallen met geld, erkent ze. Het cultuurbudget in Almere is nu veel te laag. Per inwoner wordt slechts 51 euro aan cultuur uitgegeven. Pas over vier jaar zal het landelijk gemiddelde (71 euro) zijn bereikt. Habbema: ,,Dan hebben we het wel over het gemiddelde buiten de Randstad. Daarbinnen wordt 90 euro per inwoner uitgegeven.'' Habbema maakt zich niet al te veel illusies over het cultuurbeleid van het nieuwe kabinet. Als voorzitter van de Landelijke Federatie van Kunstenaarsverenigingen schreef ze de informateur al een brief met het verzoek in ieder geval de beslissing van de oude Tweede Kamer na te komen dat het landelijk budget voor kunst wordt verhoogd tot 1 procent van de rijksuitgaven. ,,Maar ik heb er een hard hoofd in dat dat gebeurt. Daar komt bij dat ook de sponsors beginnen af te haken, nu het economisch slechter gaat. Helaas wordt cultuur nog steeds vooral als een kostenpost gezien, terwijl cultuur ook geld oplevert en een stad kan samenbinden. Denk eens aan al die jongeren die je van de straat kunt houden met een goed cultureel aanbod.'' Maar ze wil niet blijven steken in 'gejammer' over geld. ,,Minder geld kan ook veel creativiteit losmaken.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden