Corruptieschandalen, slechte economie, maar het ANC wint toch

De Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma (midden).Beeld epa

Zuid-Afrika gaat vandaag naar de stembus. Het ANC lijkt wederom op een meerderheid van de stemmen te kunnen rekenen. President Jacob Zuma kan zich dus opmaken voor een tweede termijn. Opvallend, want Zuma heeft zich de afgelopen jaren een even omstreden als weinig krachtige leider getoond.

Iemand die zich inhoudelijk zelden uitspreekt. Of het nu gaat om falend regeringsbeleid, de slecht draaiende economie of corruptieschandalen, de president doet er het liefst het zwijgen toe.

Het maakt hem niet erg geliefd bij stadse ANC-stemmers. Tijdens de laatste grote verkiezingsbijeenkomst, zondag in Johannesburg, stroomde het stadion leeg toen de president het woord kreeg. "Ik ga niet naar die man luisteren", zei de 21-jarige Zanele Sannaah op weg naar buiten. "Het ANC betekent veel voor mij, maar wat die corrupte Zuma te zeggen heeft interesseert mij niet."

De tweeledige tactiek van Zuma
Op het platteland is de man die zich van ongeschoolde herdersjongen opwerkte tot president wel populair. Daar was Zuma dan ook veel te vinden tijdens de campagne. Die was erop gericht de harten te winnen van gewone mensen in dorpjes in provincies als Mpumalanga, Limpopo en Kwazulu-Natal.

De tactiek van het ANC is tweeledig, legt politiek-analist Lesiba Teffo uit. "Het ANC accepteert dat Zuma het vertrouwen van de middenklasse heeft verloren. Dus houdt de president zich stil zodra het over de inhoud gaat. Maar op het platteland hoeft Zuma alleen te dansen, te zingen en te garanderen dat mensen hun uitkeringen behouden. Daar is hij in zijn element. Daar was de campagne om zijn bezoekjes heen gebouwd." Het is een effectieve tactiek, want de middenklasse vormt een minderheid in Zuid-Afrika.

'Zuid-Afrika is een maffiastaat'
Het neemt niet weg dat een nieuwe overwinning van het ANC een ramp is voor Zuid-Afrika, meent Mzukisi Qobo. Hij is docent politieke economie aan de Universiteit van Pretoria en co-auteur van het boek ' The fall of the ANC'. "Zuid-Afrika heeft alle kenmerken van een maffiastaat", zegt hij. "Nog eens vijf jaar Zuma en de situatie hier zal sterke vergelijkingen vertonen met de economische plunderingen in het Rusland van Boris Jeltsin in de jaren negentig."

Aanwijzingen genoeg, stelt Qobo. "Zuma zei bijvoorbeeld al eens dat bedrijven die het ANC steunen voordelen kunnen verwachten. En lucratieve semipublieke instellingen als energiebedrijf Eskom lijken steeds vaker via schimmige contracten in handen van een kleine ANC-elite te komen." De economie glijdt ondertussen af. Het overheidstekort is hoog, de economische groei laag, de munt zwak.

Dat laagopgeleide Zuid-Afrikanen op het platteland Zuma blijven steunen, komt volgens Qobo doordat het ANC een mythe om zich heen heeft gebouwd. "Het ANC heeft zichzelf groter gemaakt dan het land en de strijd tegen apartheid gemonopoliseerd. Het chanteert zijn achterban nu met die geschiedenis. Andere partijen zullen de apartheid terugbrengen, is de voortdurende waarschuwing."

Toch betwijfelt Teffo of Zuma zijn zwijgstrategie kan blijven volhouden. "Hij zal het lastiger krijgen", verzekert hij. "Dit is zijn laatste termijn. ANC-politici die carrière willen maken hebben niets meer aan hem zodra de posities binnen de nieuwe regering zijn verdeeld. En zij zien Zuma wel degelijk als een risico voor de partij. Zij willen hun eigen hachje redden en zullen Zuma vanaf nu dus minstens zo hard aanpakken als de oppositie."

Keus uit veel partijen, maar ANC wint altijd
Ruim 25 miljoen mensen in Zuid-Afrika (inwonertal: 48 miljoen) hebben zich voor de verkiezingen van vandaag als kiezer geregistreerd. De verwachting is dat de opkomst vandaag laag zal zijn in vergelijking met voorgaande verkiezingen.

De president wordt in Zuid-Afrika niet direct gekozen. Kiezers stemmen bijvoorbeeld op het ANC, en als die partij een meerderheid van de stemmen behaalt, wijst zij voor de komende vijf jaar de president aan. In het geval van het ANC is dat Jacob Zuma. De president stelt vervolgens zijn regering samen.

Zuid-Afrikanen kunnen kiezen uit een groot aantal partijen. De belangrijkste zijn: het ANC, de neoliberale DA, de linksradicale EFF, Zulu-partij IFP, ANC-afsplitising COPE en nieuwkomer Agang SA. Het ANC won sinds de afschaffing van de apartheid in 1994

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden