Corruptieschandaal in de Raad van Europa breidt zich uit

President Ilham Aliyev gebruikt volgens het rapport zijn oliegeld om de Raad van Europa te beïnvloeden. Beeld AFP

Parlementsleden werden door Azerbeidzjan en mogelijk andere landen gefêteerd en omgekocht om besluiten van de Raad van Europa te beïnvloeden.

Een groot corruptieschandaal in de Raad van Europa, een van de belangrijkste Europese mensenrechteninstellingen, heeft zich nog verder uitgebreid. Een onafhankelijke onderzoekscommissie van drie topjuristen publiceerde zondagavond een doorwrocht rapport van 219 pagina’s over het schandaal, dat ook wel ‘kaviaar­gate’ wordt genoemd.

Volgens de onderzoekers zijn er ‘sterke verdenkingen’ van corruptie binnen de parlementaire vergadering van de Raad, die juist hoort toe te zien op de democratie en de rechtsstaat.

“Ik vrees dat dit nog maar het zichtbare topje van de ijsberg is”, zegt directeur Gerald Knaus van European Stability Initiative (ESI), de Duitse denktank die de praktijken als eerste aan het licht bracht. “De onderzoekers hadden geen justitiële bevoegdheden en konden niemand dwingen mee te werken.”

IJzeren vuist

Het schandaal draait deels om Azerbeidzjan, een olierijk land aan de Kaspische Zee dat met ijzeren vuist wordt geregeerd door president Ilham Aliyev. Het rapport schetst hoe Aliyev zijn oliegeld jarenlang gebruikte om de besluitvorming in de Raad van Europa naar zijn hand te zetten. In ruil voor geld en gunsten zouden parlementariërs rooskleurige rapporten over Azerbeidzjan hebben geregeld, waarin martelingen, politieke gevangenen en verkiezingsfraude onder het tapijt werden geveegd.

De Italiaanse volksvertegenwoordiger Luca Volontè, die 2,3 miljoen euro incasseerde van het regime van Aliyev, wordt in eigen land inmiddels berecht voor corruptie. De Spanjaard Pedro Agramunt zag zichzelf vorig jaar genoodzaakt af te treden als voorzitter van de parlementaire vergadering. En de Belg Alain Destexhe nam onder druk afscheid van de Raad. De verdenking tegen Destexhe, oud-bestuurder van Artsen zonder Grenzen, luidt dat hij een nep-verkiezingswaarnemingorganisatie opzette, waarmee hij een stembusgang in Azerbeidzjan van een goedkeurend stempel voorzag, terwijl hij zich stiekem liet betalen door het bewind in Baku.

Volgens het rapport vertelden getuigen uit het secretariaat van de parlementaire vergadering dat er een heel distributiesysteem was voor de Azerbeidzjaanse steekpenningen. “De enveloppen bevatten contanten in kleine coupures. Een groep volksvertegenwoordigers had de leiding bij het verdelen van het geld, waarmee letterlijk stemmen werden gekocht.”

Rode lijn

De onderzoekscommissie ontving bij haar naspeuringen tips dat ook andere landen op corrupte wijze probeerden besluiten te beïnvloeden. Het zou gaan om onder meer Macedonië, Oekraïne, Rusland en Turkije. De onderzoekers dringen er bij de Raad op aan om ook deze aantijgingen te laten onderzoeken.

“Het laat allemaal zien dat we in Europa de laatst decennia veel te makkelijk hebben aangenomen dat we autocratische landen er wel bij konden nemen en dat die dan vanzelf democratischer worden”, zegt directeur Knaus van denktank ESI. “Het is nog tot daaraan toe dat die regimes de mensenrechten in eigen land schenden, maar ze beginnen nu ook onze democratie en rechtsstaat hier te ondermijnen.”

In Straatsburg wordt deze week druk vergaderd over de pijnlijke onthullingen. Volgens Knaus moet er in elk geval meer onderzoek worden gedaan, ook door justitie in de lidstaten, en doet de Raad er verstandig aan Azerbeidzjan zijn stemrecht te ontnemen. “De Raad houdt toezicht op democratie en mensenrechten. Dan moet je rode lijnen trekken, bijvoorbeeld bij martelingen en politieke gevangenen. Als je dat soort rode lijnen niet trekt, dan is die hele organisatie straks niks meer waard.”

Mensenrechtenclub met dubieuze leden

De parlementaire vergadering van de Raad van Europa is deze week in Straatsburg bijeen voor zijn kwartaalvergadering. Daarom publiceerden de onderzoekers zondag hun rapport over ‘kaviaargate’, zo genoemd omdat parlementariërs in Baku onder meer zouden zijn getrakteerd op dure blikken kaviaar.

De Raad van Europa is geen deel van de Europese Unie. Het is een aparte organisatie met 47 lidstaten, die toeziet op de democratie en de rechtsstaat in Europa. Ook benoemt de Raad de rechters van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.

Officieel mogen alleen democratische rechtsstaten lid zijn. Maar in werkelijkheid is Turkije al sinds de oprichting in 1949 lid. In 1996 trad ook Rusland toe en in 2001 volgde het zeer repressieve Azerbeidzjan.

Lees ook: Escalerend omkoopschandaal brengt Raad van Europa in diskrediet

Een groeiend corruptieschandaal met Azerbeidzjan ondermijnt de Raad van Europa, die juist hoort toe te zien op de rechtsstaat. "Ze nodigden parlementariërs eerst uit in Azerbeidzjan en boden hun dan geschenken aan. Degenen die de cadeaus aannamen, kregen vervolgens zogenoemde 'zakencontracten' en grote sommen geld."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden