Corruptiebestrijders in Guatemala smeken om internationale steun

De commissie tegen straffeloosheid in Guatemala roept ook weerstand op. Twee maanden geleden werd er nog geprotesteerd bij het kantoor van de commissie. Beeld AFP

Guatemala is succesvol in de strijd tegen corruptie. Financiële hulp van andere landen is daarbij onontbeerlijk - en die dreigt nu uit te blijven.

"We zingen het nog uit tot september. Daarna is het geld op", zegt Ivan Velásquez. De 63-jarige Colombiaanse jurist leidt de Internationale Commissie tegen de Straffeloosheid in Guatemala (Cicig). Dit bijzondere VN-orgaan werd ruim tien jaar geleden opgericht om rechters en aanklagers te helpen in hun strijd tegen corruptie en straffeloosheid in een land waar de georganiseerde misdaad al decennialang een stevige greep heeft op de politiek.

Wat begon als een experiment werd een doorslaand succes. Dankzij onderzoek, advies en juridische ondersteuning van de Cicig kwamen corrupte zakentycoons, notoir corrupte ministers en zelfs (ex-)presidenten voor de rechter. "Meer dan vierhonderd belangrijke ondernemers zijn veroordeeld wegens omkoping of illegale transacties", vertelt Velásquez, die in Latijns Amerika geldt als een boegbeeld van corruptiebestrijding en dit weekeinde Nederland bezocht. Toch dreigt het einde voor de commissie, omdat de Verenigde Staten als belangrijkste donor hun bijdrage hebben opgeschort. "Zonder dat geld kunnen we ons werk niet voortzetten", zegt hij.

Persona non grata

De dreigende ondergang van de Cicig betekent feest voor de Guatemalteekse onderwereld en ook voor president Jimmy Morales. Naar hem loopt namelijk ook onderzoek wegens mogelijke corruptie en hij doet er alles aan om Cicig te stoppen en Velásquez het land uit te krijgen. "Vorige zomer verklaarde hij me persona non grata. De vraag is of hij in september mijn visum en volgend jaar ons mandaat gaat verlengen."

In voorgaande jaren lukte dat steeds dankzij uitgesproken steun van de donors, waaronder Nederland. Maar zonder geld staat de Cicig zwak.

'Bij uitstek in Latijns-Amerika worden burgers veeleisender', zegt jurist Ivan Velásquez. Beeld AFP

De overlevingsstrijd van de corruptiejagers is illustratief voor de regio. Ook elders in Latijns-Amerika proberen de VN en de Organisatie van Amerikaanse Staten (Oas) zwakke instituties te versterken. Steeds stuiten ze op de macht van leiders die - meestal terecht - bang zijn zelf de klos te worden. Een variant van Cicig in Guatemala's buurland Honduras is op sterven na dood. Een internationale onderzoekscommissie naar verdwijningen in Mexico werd het land uitgewerkt. En een initiatief om buitenlandse rechters te laten deelnemen in het Colombiaanse vredestribunaal sneuvelde in het parlement. Daarmee is Cicig vooralsnog het succesvolste voorbeeld.

De bevolking snakt naar verandering, zegt Velásquez. In Guatemala gingen duizenden mensen de straat op uit solidariteit met zijn commissie. "Bij uitstek in Latijns-Amerika worden burgers veeleisender. Ze zien hoe belangrijk goede rechtspraak is voor het versterken van de democratie." Zwakke rechtsstaten leren alleen op eigen benen staan met internationale hulp. Dat is op termijn veel constructiever dan bijvoorbeeld een Internationaal Strafhof, dat in Den Haag criminelen berecht, vindt hij. "Zo'n internationaal hof neemt het werk van de nationale justitie over in plaats van die te versterken."

Lichtpuntjes

Ondanks de tegenslagen ziet hij lichtpuntjes. "In Nicaragua gaat binnenkort een internationale commissie onderzoek doen naar de honderden doden bij politiegeweld in Nicaragua. In Mexico gaat opnieuw een commissie de verdwijningen onderzoeken. In Honduras is vorige week een Braziliaanse aanklager begonnen met onderzoek naar corruptie en straffeloosheid." De Cicig is voor deze initiatieven een belangrijke inspiratie, maar de vraag is dus voor hoe lang nog.

"Bij uitstek Nederland zou versterking van de rechtsstaat aan het hart moeten gaan," vindt Velásquez, die vrijdag bij het ministerie van buitenlandse zaken was. "Nederland huisvest internationale tribunalen en onderstreept daarmee zijn traditie van recht en respect voor de wet."

Den Haag draagt tot en met volgend jaar 275.000 dollar bij, en meer is er niet, kreeg Velásquez te horen. "Nederland steunde destijds met miljoenen de oprichting van de Cicig. We hopen dat we nu ook de kans krijgen om te overleven."

De Russische connectie

Een acute bedreiging voor de Cicig is de bevriezing van de 6 miljoen dollar aan Amerikaanse steun, een derde van het budget. De Amerikanen reageren daarmee op aantijgingen dat Cicig wordt gemanipuleerd door Vladimir Poetin. De aanleiding is de vervolging van de Russische zakenfamilie Bitkov, die na een fikse ruzie met Russische banken en het Kremlin uitweek naar Guatemala. Mede dankzij de Cicig werden de Bitkovs veroordeeld tot lange gevangenisstraffen wegens de illegale aankoop van Guatemalteekse paspoorten. Republikeinse politici zien in de vervolging de hand van Poetin en schortten de subsidie aan de Cicig op.

Lees ook:

Ook Guatemala's nieuwe president lijkt corrupt

Precies twee jaar nadat oud-president Otto Pérez Molina aftrad en in de cel belandde op beschuldigingen van grootschalige corruptie, stevent Guatemala opnieuw op een hevige grondwettelijke crisis af. De nieuwe president Morales is net als zijn voorganger in opspraak geraakt op verdenking van corruptie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden