Corruptie zit diep verankerd in de Franse politiek

Jacques Chirac, Marine le Pen, François Fillon en Nicolas Sarkozy, allen beschuldigd van corruptie.Beeld AP, AFP

Vrijwel elke prominente politicus komt aan de beurt bij een reeks schandalen. De Franse kiezer wordt er cynisch van.

Als oud-adviseur van Front National-leidster Marine Le Pen deed de 31-jarige Gaël Nofri dit weekend een boekje open over zijn vroegere werkgever. De rechts-populistische partij kent volgens hem een ‘wijdverbreid systeem van corruptie’ met Frans en Europees belastinggeld.

Nofri vertelde hoe hij als campagnemedewerker van Le Pen, tijdens de vorige Franse presidentsverkiezingen in 2012, een arbeidscontract moest tekenen bij het Europarlement, waar hij niet werkte. Het moest de partij illegale inkomsten opleveren. Toen Nofri weigerde, liet de partij hem vijf maanden zonder salaris zitten.

Na die tijd kon Nofri - historicus - alsnog een contract krijgen, nu zogenaamd als boekhoudkundig expert. Ook dat deugde eigenlijk niet, maar uit pure ellende stemde hij er toch mee in. Eind 2014 was hij het gesjoemel zat en stapte hij over naar de rechts-conservatieve concurrent Les Républicains.

Wekelijks een nieuwe zaak

De affaire is het zoveelste fraudegeval in de Franse politiek. Er gaat geen week voorbij of er komt wel weer een nieuwe zaak aan het licht. Zo liggen Marine Le Pen en diverse partijgenoten al maanden onder vuur vanwege een nog steeds groeiende lijst corruptiezaken, waaronder het opvoeren van fictieve medewerkers in het Europarlement.

De partij Les Républicains doet het nauwelijks beter. Sinds vorige maand onderzoekt justitie hun voorman François Fillon, die zijn vrouw en kinderen als spookmedewerkers zou hebben opgevoerd bij het Franse parlement. En oud-president Sarkozy, ook een Republikein, moet voorkomen vanwege miljoenenfraude tijdens de vorige presidentscampagne.

Een slecht voorbeeld

Wat is er toch aan de hand in Frankrijk? Is elke moraal zoek? Op wereldschaal scoort het land niet eens zo slecht, blijkt uit de corruptiemeetlat van Transparency International. In de lijst van het afgelopen jaar, met Somalië onderaan op de 176ste plek, staat Frankrijk op nummer 23, net boven de Bahama’s. Maar binnen West-Europa is Frankrijk een opvallend zwakke leerling, die alleen Portugal (29), Spanje (41) en Italië (60) achter zich moet laten.

Kenmerkend voor Frankrijk, stelde het tijdschrift Foreign Policy begin deze maand, is dat veel fraude hoog in de politiek wordt gepleegd en draait om astronomische bedragen. Dat zou te maken hebben met het centralistische presidentiële systeem, waarbij de top van de piramide vaak het verkeerde voorbeeld heeft gegeven.

Kritiek van buitenaf

Sinds de Vijfde Republiek, in 1958 opgericht onder Charles de Gaulle, beschikken Franse presidenten over een enorme macht; zij zijn degenen die heersen, terwijl hun ministers besturen. Waar De Gaulle deze dominantie nog combineerde met onberispelijkheid, beperkten veel opvolgers zich tot het eerste. Giscard d’Estaing accepteerde in de jaren ’80 bijvoorbeeld diamanten van de toenmalige Centraal-Afrikaanse dictator Bokassa; Chirac misbruikte een decennium later gemeenschapsgeld voor zijn geslaagde presidentscampagne uit 1995; en Sarkozy zou zijn presidentscampagne uit 2007 grotendeels hebben laten financieren door de toenmalige Libische dictator Kadafi.

Deze lange traditie van corruptie heeft de Fransen cynisch gemaakt. Driekwart gelooft inmiddels dat politici per definitie corrupt zijn, bleek vorig jaar uit een enquête van Transparency International. Dat verklaart waarom Fillon en Le Pen in de peilingen nauwelijks lijden onder de onthullingen: het geloof in een onkreukbaar alternatief ontbreekt.

Kritiek moet daarom vooral van buitenaf komen. Zo eiste de Europese Unie in 2014 dat Frankrijk het financiële gerommel rond de campagnes zou inperken. De regels zijn daarna aangescherpt en er zijn nieuwe controleorganen opgericht, waaronder het ‘Agence française anticorruption’. Maar volgens Charles Duchaîne, de oud-rechter die deze club moet gaan leiden, wordt de bezetting veel te krap en ontbreekt de politieke wil om de fraude werkelijk het hoofd te bieden. De Franse traditie lijkt kortom nog een lang leven beschoren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden