Corruptie lastig uit te roeien in Indonesië

Anti-corruptiecommissie KPK wordt vaak tegengewerkt

Het was een van de beloftes van Susilo Bambang Yudhoyono, de president van Indonesië: een eind maken aan de oeverloze corruptie. Bij zijn aantreden in 2004 noemde hij corruptie een van de grootste zwakheden van Indonesië. Zeven jaar later is de corruptie nauwelijks minder, ondanks de inspanningen van de door Yudhoyono ingestelde anti-corruptiecommissie KPK.

"Wie heeft zich wel eens schuldig gemaakt aan corruptie?" Dedie Rachim, die voor de KPK werkt, kijkt de zaal met studenten in. Niemand steekt zijn hand op. Verlegen kijken ze om zich heen. "Oké", zegt Rachim. "Wie heeft wel eens geld gegeven aan een agent om geen boete te hoeven betalen of extra betaald om sneller officiële papieren te krijgen?" Dan steken bijna alle studenten hun hand op. "Dat is het probleem", vertelt Rachim. "Corruptie is zo diep geworteld dat mensen zich er niet eens bewust van zijn dat ze het zelf doen."

Fraude, afpersing en omkoping werden schering en inslag tijdens dictator Soeharto, die wordt gezien als een van de meest corrupte leiders aller tijden. Hij werd in 1998 afgezet tijdens een volksopstand, maar de corruptie bleef. Pas onder Yudhoyono wordt een poging gedaan tot bewustwording. De KPK trekt het land door om mensen te doordringen van de onjuistheid van corruptie. "Veel mensen willen verandering maar kunnen weinig doen omdat ze geen macht hebben", zegt Chandra Hamzah, een van hoogste commissieleden binnen de KPK.

Naast voorlichting geven, vervolgt de commissie overtreders. Ze heeft hoge ambtenaren, politici en zelfs de schoonvader van de zoon van de president op basis van onderzoek aangeklaagd. Toch ontbreekt het de commissie aan politieke steun om de grootste vissen in leger, zakenwereld en justitie te vangen.

Geruchtmakend was de zaak van Gayus Tambunan, een belastingambtenaar die zich fors liet betalen om de aangifte 'te regelen' voor bedrijven. Door zijn gedrag verloor de staat honderden miljoenen euro's. Hij werd tot zeven jaar cel veroordeeld in plaats van de geëiste twintig. Tijdens zijn voorarrest kocht Tambunan bewakers om, en ging met vakantie in Macau, Singapore en Bali. Op Bali werd hij vermomd met pruik en bril betrapt bij een tenniswedstrijd terwijl hij in de cel had moeten zitten. Dat liet volgens analisten zien hoe diep corruptie is geworteld in Indonesië.

Het land wordt, volgens de laatste Corruption Perception Index van de organisatie Transparency International, gezien als een van de meest corrupte in Zuidoost-Azië, met het parlement als het meest bedorven instituut, gevolgd door het rechtssysteem en de politie.

Daarnaast wordt de KPK tegengewerkt: Hamzah werd met een collega gearresteerd wegens corruptie, afpersing en machtsmisbruik. De beschuldigingen bleken vals, na twee maanden waren ze weer vrij. Ruim een miljoen Indonesiërs betuigden hun steun via Facebook.

Nu zitten ze weer in de KPK-commissie. Hamzah rijdt zijn eigen auto, zonder chauffeur en bodyguards, ondanks bedreigingen. "Ik weiger in angst te leven", zegt hij in het KPK-gebouw in hartje Jakarta.

Hamzah ziet het uitblijven van hervormingen bij justitie en politie als een van de grote problemen. "Daar kunnen wij als KPK niets aan veranderen. Agenten kopen zich het politiekorps in, iedere promotie daarna wordt ook gekocht. Zolang dat gebeurt, kan je niet verwachten dat corruptie verdwijnt."

"Daarnaast moeten de salarissen omhoog. Een rechter verdient 200 euro per maand, een derde is hij kwijt aan reiskosten. Zijn inkomen wordt dan aangevuld door corruptie." Dat hij zelf slachtoffer was van de 'corruptiemaffia' wuift hij weg. "Dat is het risico. Er zullen altijd pogingen zijn om het werk van de KPK te verstoren."

Vorige maand werd de president beschuldigd van intimidatie van een rechter. Hamzah: "Het bewijsmateriaal is dun. Dit soort aantijgingen valt niet te bewijzen." Hij aarzelt even en geeft dan aan dat de KPK geen onderzoek zal doen naar deze beschuldigingen. "Maar", voegt hij toe, "de president zou misschien wat beter zijn best kunnen doen in het gevecht tegen corruptie."

Omkoping, zelfverrijking en intimidatie
President Yudhoyono ontkent de beschuldigingen die in maart op de voorpagina van twee Australische kranten prijkten. Uit via WikiLeaks gelekte correspondentie tussen de Amerikaanse ambassade in Jakarta en Washington kwam volgens de kranten naar voren dat Yudhoyono een rechter had geïntimideerd én de veiligheidsdienst opdracht had gegeven zijn rivalen te bespioneren. Daarnaast zou zijn vrouw haar positie hebben misbruikt om er financieel beter van te worden, en zou de voormalige vice-president stemmen hebben gekocht. Dat Yudhoyono wordt beschuldigd van intimidatie verbaast studente werktuigbouw Haviza Amalia, die een voorlichtingsbijeenkomst van de anti-corruptiecommissie KPK bijwoont, niet. "Corruptie is een moeilijk uit te roeien gewoonte." De 18-jarige heeft er een 'noodzakelijke' oplossing voor: "De doodstraf voor corruptie."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden