Corruptie? Even twitteren

Kenianen voeren via sociale media strijd tegen smeergeld

REPORTAGE | ILONA EVELEENS | NAIROBI

"Bij het achteruitrijden, raakte ik een auto. De agent die erbij kwam, vroeg me 300 shilling (3 euro) om de bestuurder van de geraakte auto te beschuldigen van de aanrijding."

Dit is een van de honderden ervaringen die te lezen zijn op de nieuwe Keniaanse website ipaidabribe (ik betaalde smeergeld). Die maakt deel uit van burgerinitiatieven om corruptie te bestrijden en dienstverlening af te dwingen met behulp van internet en sociale media.

De Keniaanse overheid slaat weliswaar anticorruptie-taal uit maar actie blijft doorgaans achterwege. Steekpenningen horen bij het dagelijks leven. Kenia behoort tot de dertig meest corrupte landen ter wereld. Anthony Ragui, een financieel consultant, is de initiatiefnemer van ipaidabribe. Hij keerde onlangs terug na een verblijf van jaren in het buitenland. "Iedereen klaagt hier over corruptie maar doet niets. Dus besloot ik met de website de eerste stap te zetten."

In Kenia bestaan enkele instanties die corruptie moeten bestrijden. Maar het zijn of tandeloze leeuwen of ze zijn zelf verwikkeld in fraudeschandalen. Maar liefst een derde van het huishoudgeld van Kenianen gaat op aan de betaling van steekpenningen. De belangrijkste incasseerder is de politie die al jarenlang de lijst van meest corrupte overheidsinstanties aanvoert.

Andere departementen volgen op de voet. "Ik verloor mijn identiteitskaart. De ambtenaar ging pas aan het werk voor vervanging nadat ik 1000 shilling had betaald", meldt een man op ipaidabribe. De steekpenning van 10 euro mag niet veel lijken maar is een enorm bedrag voor de helft van de bevolking die moet rondkomen van minder dan een euro per dag.

"Corruptie raakt vooral de armen", merkt Ragui op. "In de prijs voor een pak maïsmeel, het basisvoedsel van Kenianen, wordt namelijk het smeergeld doorberekend dat vrachtwagenchauffeurs bij wegversperringen van de politie moeten neertellen."

Op de website staan ook meldingen over steekpenningen in ruil voor het slagen voor het rijexamen. Een vrouw schrijft: "Ik verloor twee keer de macht over het stuur maar slaagde. De examinator zei tegen me dat ik op een dag wel een goede chauffeur zal worden."

Ragui vindt dat soort steekpenningen crimineel. "Zulke bestuurders komen legaal op onze toch al chaotische wegen. Ze kunnen een dodelijk ongeluk veroorzaken omdat ze gewoonweg nog niet goed kunnen rijden. Smeergeld leidt dan tot de dood van onschuldigen."

De site noemt geen namen maar wel plaats en datum. De hoeveelheid aanmeldingen moet uiteindelijk actie afdwingen bij de overheid, die nog niet reageerde op de site.

Ook in andere Afrikaanse landen worden websites en sociale media zoals Twitter en Facebook ingezet in de strijd tegen corruptie. Het aantal Afrikanen met toegang tot internet groeit sterk, maar slechts 15 procent heeft aansluiting. Wel bezit meer dan de helft van de bewoners van het continent een mobieltje. Anthony Ragui: "Ik ga mijn site verbinden aan een mobiel nummer zodat nog meer mensen hun ervaringen kunnen posten."

De Keniaanse columnist en financieel expert Sunny Bindra gebruikt sinds kort de website TwitterBigStick om dienstverlening af te dwingen. "Gewone burgers zijn het zat om genegeerd te worden", merkt hij op. "Bedrijven die tekortschieten in hun dienstverlening vermelden wij met naam en toenaam. Dat kan leiden tot reputatieschade." De grootste hoeveelheid grieven op TwitterBigStick gaan over het asociale rijgedrag van automobilisten in Nairobi. Klagers leveren foto's van de betrokken auto's, inclusief nummerplaat en verkeerssituatie. De protesten leverden een tweet op van Willy Mutunga, de hoogste rechter. Hij belooft zich in te zetten om "de sociale orde terug te brengen."

De macht van de site, ontdekte de Nederlandse Nathalie Houben, die in Nairobi woont, nadat zij haar frustratie twitterde over een uitgevallen vlucht van Kenya Airways. "Diezelfde avond kreeg ik telefonisch excuses en reductie op een volgend ticket."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden