Correct ongelovig taalgebruik: lastig

Weinig regio's zijn zo religieus als het Midden-Oosten, dat toch ook een oude atheïstische traditie heeft. Een van de grootste Arabische dichters was de blinde vegetariër Aboel Alaa Al-Ma'arri. Hij leefde zo'n duizend jaar geleden en noemde alle profeten bedriegers.

Hij onderscheidde twee soorten mensen: zonder hersens en met godsdienst of zonder godsdienst maar met hersens. Hoewel ongelovig beschrijft hij toch een bezoek aan het paradijs, waar hij oude heidense dichters tegenkomt. In strijd met alle toegangsregels houden zij zich toch op in dit lustoord. In zijn Syrische geboorteplaats, Ma'arrat al-Nu'man, heerst nu Jabhat Al-Nusra, een filiaal van Al-Qaida. In 2013 onthoofdden onbekenden daar Ma'arri's standbeeld.

Het is met atheïsme in de moslimwereld als met alcohol en homoseksualiteit, zo lang je er niet over praat doe je thuis maar wat je wil. God straft je later wel. Als je wel uitkomt voor je ongeloof liggen de zaken anders. Eerlijkheid geldt dan als een ondeugd en een openlijke atheïst kan in sommige landen zelfs de doodstraf krijgen. Toch beginnen, misschien als reactie op IS en Al-Qaida, atheïsten zich te roeren. Op internet bestoken gelovigen en atheïsten elkaar met godsbewijzen, weerleggingen daarvan of juist bewijzen dat God niet bestaat. Sommigen leiden uit de ellende in de wereld af dat er geen God is of betogen dat hij nooit mensen had mogen scheppen, wetend dat de meesten verloren zouden gaan. Gelovigen verwijten ongelovigen dat ze het spiegelbeeld zijn van moslimextremisten, even fanatiek.

Moslim-atheïsten zijn wel een apart soort volk. Van theologie weten ze vaak evenveel af als de door hen in discussies gekielhaalde imams. Ze lijken niet echt los te zijn van de islam, hun onderbewuste herinnert hen daar soms wreed aan. Een moslim-atheïst vertelde me een keer ontsteld dat hij in zijn droom uit de Koran had voorgedragen, in een moskee nog wel.

Verder wemelt het in de Arabische volkstaal van religieuze uitdrukkingen, die je automatisch gebruikt, wat onwillekeurig je atheïsme ondermijnt. Uitdrukkingen als 'Grote God' of 'Insjallah' ('Als Allah het wil') liggen goed in de mond en gelden niet als profane krachttermen. Zelfs 'God mag je huis verwoesten', als uitroep van oprechte verbazing, kon er althans in Egypte nipt mee door, al klinkt het nu in Syrië wel erg cynisch. Als je een berisping krijgt wegens te veel God in je conversatie, dan niet van gekwetste gelovigen, maar juist van atheïsten. God bestaat niet en dan moet je hem ook niet aanroepen, vinden ze. Ze leveren seculiere alternatieven, bijvoorbeeld voor 'als Allah het wil'. In plaats daarvan moet je zeggen 'naar ik hoop'.

Niet elke atheïst denkt altijd aan correct ongelovig taalgebruik. In een onbewaakt ogenblik kan het zo maar fout gaan. In een televisie-uitzending, te zien op YouTube, botst een imam met een atheïst, die per telefoon uitlegt waarom God niet bestaat. Bij het afkappen van het gesprek zegt de presentator zoiets als 'tot de volgende keer dan maar'. Waarop de atheïst antwoordt, zonder er zelf erg in te hebben en tot pret van iedereen: 'Als onze Heer het goed vindt'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden