Cor Kee 1900-1997

ZAANDAM - In zijn woonplaats Zaandam overleed vrijdag Cor Kee, 96 jaar oud. Hij was op 24 november 1900 in dezelfde stad geboren. Tot enkele maanden geleden woonde hij nog zelfstandig in zijn eigen woning.

Deze eigenzinnige musicus, organist, componist, improvisator en pedagoog maakte vanaf de jaren '50 grote naam als leraar voor orgelimprovisatie. Improviseren zat hem in het bloed; in de jaren dertig gaf hij al improvisatieconcerten die zo befaamd waren dat in 1939 het blad 'The Organ' hem 'a great improviser' noemde. Vanaf 1957 was Cor Kee vele jaren docent voor improvisatie aan de Zomeracademie in Haarlem.

Organisten uit heel de wereld studeerden bij hem. Tot in de jaren zestig nam iedere Nederlander die goed wilde leren improviseren les bij Cor Kee: Jan Welmers, Bert Matter, Wim Dalm, Klaas Bolt en Bernard Bartelink. En zijn zoon Piet, die zijn talent van improvisator erfde.

De jonge Cor Kee nam orgelles bij Jan Zwart; later studeerde hij een jaar bij Jean Baptiste de Pauw. Hij volgde ook compositieles bij Sem Dresden. Kee was op allerlei fronten actief: hij gaf orgel- en pianolessen, doceerde muziektheorie, componeerde muziek voor orgel, beiaard en blaasorkest. Vanaf 1915 was hij organist van Doopsgezinde Gemeenten in de Zaanstreek en Amsterdam, van 1923 tot 1971 was hij verbonden aan de Lutherse Gemeente te Amsterdam. Tot 1935, toen de kerk gesloten werd, bespeelde hij het Bützorgel in de Ronde Lutherse Kerk. Hij sprak er met grote liefde over.

Cor Kee was een origineel man. Ondanks de lessen van bekende musici beschouwde hij zichzelf als autodidact. Ik denk dat hij daarin gelijk had. In 1995 vertelde hij me nog hoe hij altijd zocht naar klanken, hoe hij kennis nam van Debussy en Bartok toen dat nog nieuwe muziek was. De orgelsonates van Hindemith voerde hij kort na verschijnen uit. In 1949 al speelde hij muziek van Messiaen.

Deze zin voor vernieuwing leidde bij hem niet tot aversie tegen romantiek die bij veel van zijn generatiegenoten. Bekend werd Kee met zijn drie bundels Psalmen voor Orgel uit 1939, 1944 en 1948. Die vallen op door een gebruik van kerktoonsoorten, polyfone technieken, barokke motiefbehandeling en een doordacht en soms uitdagend gebruik van dissonanten. Karakteristieken die je ook ziet in de neobarok van de Duitser Hugo Distler. Echter, waar Distler anti-romantisch is, zich afzette tegen Duitse orgelromantiek van Reger en Karg-Elert en componeerde voor het uit de 15e en 17e eeuw stammende Jacobi-orgel in Lübeck, gaf Cor Kee registraties voor zijn romantische Witte orgel in de Oude Lutherse Kerk. De aanwijzingen voor articulaties in deze werken zijn uiterst gedifferentieerd en suggestief.

In de jaren zestig veranderde hij zijn compositiestijl: twaalftoonstechniek,geleide improvisatie, half open registers zijn de avantgardistische elementen in werken als Reeksveranderingen I en II (1964/66), Phases for Organ (1968) en Organ Music for Concert and Study-purposes (1972). In 1978 kwam zijn bundel Credo uit: 50 psalmbewerkingen, waarin verworvenheden uit het componeren na 1960 in verband gebracht werden met psalmmelodieën. Op het moment dat Credo verscheen was het tij in de Nederlandse orgelwereld gekeerd: de motivatie voor vernieuwing van het orgelspel in de eredienst had plaats gemaakt voor een interesse in historische begeleidings-en improvisatiepraktijken. Wellicht daardoor kreeg Credo niet de verdiende aandacht.

Hoe speelde Cor Kee? In de jaren 1963 tot 1966 heb ik hem veel horen en zien spelen. Ik zat als jongen tussen 12 en 15 jaar tijdens de diensten naast hem aan de klavieren in de Oude Lutherse Kerk. Tijdens de diensten improviseerde Cor Kee; stijl- en sfeervolle muziek die waardig en warm klonk. Tijdens het spelen was hij zeer geconcentreerd. Zijn aanslag was zeer bijzonder: de verschillende registraties kregen een behandeling naar hun eigen aard. Het legato was zeer sprekend en zangerig tegelijk, de niet-gebonden speelmanieren waren zeer gedifferentieerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden