Conventie / Machtsstrijd met kleine EU-landen dreigt

In de Europese Conventie, de denktank die zich buigt over hervormingen in de Europese Unie, maken de grote en kleine lidstaten van de Europese Unie zich op voor een confrontatie. Daarbij gaat het, zoals zo vaak, om de macht. De kleine landen zijn bang dat hun invloed verder wordt beperkt. Ze kijken daarbij naar Duitsland, dat een sleutelrol speelt.

BRUSSEL - In het Egmontpaleis in Brussel zaten gisteravond de premiers van België, Nederland en Luxemburg aan tafel. De sfeer was wel eens beter geweest. De afgelopen dagen bleek dat Nederland zich nogal stoort het eigengereide optreden van de Belgische premier Guy Verhofstadt.

Die loopt hard van stapel als spreekbuis van de kleine landen. Zijn ideeën over het toekomstige Europa en de institutionele invulling daarvan, gaan soms verder dan Den Haag wenst. Het kabinet wil behoedzaam en realistisch te werk gaan.

De rode draad in de debatten tussen grote en kleine landen is momenteel het voorzitterschap van de Europese Unie. Nu wisselen de vijftien lidstaten elkaar elke zes maanden af, waardoor ze ieder om de 7,5 jaar aan de beurt komen. Als er straks 25 of meer lidstaten zijn, moeten alle landen langer dan 12 jaar geduld oefenen, voordat ze een beetje de baas kunnen spelen.

Een land kan zich als EU-voorzitter profileren en de agenda sturen. Maar praktisch is dat niet, vinden de tegenstanders, onder wie de voorzitter van de Conventie, de Fransman Valérie Giscard d'Estaing. Hij noemde het deze week in zijn voordracht voor de Franse assemblee zelfs een 'absurd' systeem.

Frankrijk, Groot-Brittannië en Spanje willen daarom, net als Giscard, een echte president van de Europese Unie. Het liefst een (ex-)regeringsleider, die gedurende enkele jaren leiding geeft aan de Raad van Ministers van de Europese Unie. Hij of zij moet het gezicht worden van de EU.

Nederland wil het huidige systeem van de roterende Europese voorzitterschappen behouden, omdat dit vooralsnog de beste garantie zou zijn voor een evenwichtige machtsverdeling. Den Haag wijst het idee van een EU-president af en wil bovendien dat elk land één eurocommissaris behoudt in de Europese Commissie.

Het kabinet wordt daarin gesteund door de Commissie. Het dagelijks bestuur van de Unie presenteert vandaag haar eigen ideeën voor de aanpassingen van de EU. De Commissie zit op de lijn van de kleine landen: meer macht voor de Commissie en het Europees parlement en geen versterking van de rol van de individuele lidstaten, waar sommige grote landen op uit zijn.

Commissie-voorzitter Romano Prodi wil dat zijn opvolger in 2004 rechtstreeks wordt gekozen door het europarlement, en niet zoals nu door de regeringsleiders. Dat verhoogt het gezag van de Commissievoorzitter, vindt hij.

Een permanente voorzitter of EU-president wijst hij af, omdat zo iemand het evenwicht aantast tussen de drie Europese instellingen: Commissie, Europees Parlement en Raad van Ministers.

Maar Prodi wil ook het Europees Parlement meer zeggenschap geven. Zo zou het Parlement in de toekomst kunnen stemmen over de hele begroting van de EU. Nu heeft het Parlement niets te zeggen over een van de grootste kostenposten, de Europese landbouwuitgaven.

De Commissie wil tot slot de functies samenvoegen van EU-buitenlandcoördinator Javier Solana en eurocommissaris Chris Patten van externe betrekkingen.

De kleine landen rekenen behalve op de steun van de Europese Commissie, op de invloed van Duitsland. Kanselier Schröder en zijn medewerkers krijgen wekelijks bezoek van vertegenwoordigers van de kleine lidstaten, die een brede coalitie hebben gevormd. Berlijn neemt een tussenpositie in. Het grootste land in Europa steunt het verlangen van de kleine landen naar meer macht voor Brussel, maar is sinds kort opnieuw dikke maatjes met Frankrijk. Samen werken ze aan voorstellen voor de Europese hervormingen. Het document wordt na de jaarwisseling verwacht.

De Franse president Jacques Chirac is een groot voorstander van versterking van de Raad van Ministers, waar de (grote) lidstaten het voor het zeggen hebben. Aan het hoofd van de vergadertafel moet in de ogen van Chirac een vaste voorzitter komen, een gezaghebbende figuur.

Ook de Britse premier Tony Blair, die zelf voor de functie wordt genoemd, herhaalde vorige week dat Europa een sterke president nodig heeft. Voor Blair is het duidelijk dat het huidige systeem niet werkt. ,,Hoe wil je dat Europa op internationale toppen serieus wordt genomen als het voortdurend van voorzitter verandert?'', zei hij op een toespraak in Cardiff.

De Conventie, waarin sinds kort ook de ministers van buitenlandse zaken van Frankrijk en Duitsland zitting hebben, zal haar werkzaamheden medio 2003 afronden. Maar het is duidelijk dat de verschillende partijen nu hun posities gaan innemen.

De kleine landen hopen, door eendrachtig samen te werken, de komende maanden meer hun stempel te kunnen drukken op de Conventie. Tot dusver is dat niet erg gelukt. Naarmate echter de contouren van het toekomstige Europa zichtbaar worden, is wat dat betreft haast geboden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden