Controleurs van AID lopen vaak stap achter

Bedroefd wendt hij zich richting camera met een emmertje vis en zegt klaaglijk: "Wat willen ze toch? Moet je kijken. Ze gunnen ons die paar slipskes niet. Eten ze zeker zelf op. Ik heb een schoonmoeder en een schoonvader. En zestien kinderen. Hoe durf ik nog thuis te komen? De kinderen staan met de bekjes open . . . " Droog en zakelijk stelt de inspecteur van de AID even later de grootte van de visfraude vast: '65 kisten tong van duizend gulden stuk'.

De activiteiten van de AID, letters die staan voor Algemene Inspectiedienst, worden morgenavond en volgende week zondag (Ned. 2, 21.22 uur) gevolgd in de VPROreeks 'De dienst'. De AID, waar over drie inspecties verdeeld vierhonderd controleurs en inspecteurs werken, kreeg er vorig jaar van het organisatiebureau Twijnstra-Gudde nog flink van langs voor zijn efficiencyhet tegendeel toch? - AL corr en werkwijze en ook de commissie-Kroes kritiseert de dienst in haar doorlichting van het ministerie van landbouw.

In het eerste deel heeft regisseur Rene Roelofs de camera onder meer gezet op de praktijken van een marktpoelier en een vleesverwerkend bedrijf, wordt gecontroleerd of een kotter zich aan de visquotering houdt en of op Schiphol aangekomen exotische vogels 'kweek' zijn en geen wilde ara's en papegaaien uit het tropische regenwoud van Latijns-Amerika. In deel twee staan het mest uitrijden, handel in en gebruik van groeihormonen bij kalveren en de aardappelcontrole centraal.

Een paar jaar heeft Roelofs zich met diverse overheidsdiensten bemoeid en daaruit trekt hij enkele conclusies. De ene is dat je, als je met zo'n dienst te maken krijgt, maar het beste mee kunt werken, 'want uiteindelijk winnen ze het toch'. Een andere is dat de medewerkers van een dienst wel erg gemakkelijk in het priveleven van iemand kunnen doordringen. En een derde is dat de modale ambtenaar toch wel ambtelijk blijft. "Ik heb wel een directeur van een dienst zien zuchten, als hij op de film een ambtenaar de regels weer eens hoorde voorlezen."

Twee rode draden duiken telkens weer op in 'De AID': het onbegrip bij gecontroleerden over die niet aflatende regeltjesmanie van de ambtenaar en de frustratie van de controleur, die een overtreding aanmeldt en vervolgens niets van maatregelen merkt of die regelmatig vast moet stellen dat de andere partij hem net te snel af is.

Onbegrip is er bij de marktpoelier, die bij nacht en ontij wordt opgewacht door twee controleurs. Al jaren koopt en verkoopt de man volgens de inspectie vlees zonder het verplichte waarmerk van de EG. Met enige regelmaat wordt hij geverbaliseerd en beboet, maar de man geeft geen krimp en betaalt niet. Bijna gelaten accepteert hij dat de twee hem aanhouden en de lading kipvlees uitstallen voor controle. De constatering 'temperatuur te hoog' hoort hij mokkend aan. "Ik ben al vanaf 1983 in proces" , legt de man later voor de camera uit. "Er moeten papiertjes van de EG-slachterij op zitten, maar dat kan toch niet, als ik het vlees in stukken verdeel. Want ik heb maar een papiertje." En weer berustend: "Ik wacht maar af. Ze zullen de boel wel sluiten."

Frustratie klinkt uit de monden van de inspecteurs, die het sjoemelen van vissers met de quota moeten opspeuren. "Als AID loop je altijd een stap achter. Ze hebben de hele week om te bedenken waar ze het zullen verstoppen. En wij hebben maar twee uur om het te ontdekken" , zegt een van hen, terwijl het duister invalt in de Eemshaven.

In de loop der jaren heeft de AID ook wel ontdekt op welke manier de vis wordt verstopt. Je kunt gebruik maken van geheime ruimten op een kotter. Of je bouwt een toren van in elkaar geklapte kisten. Alleen in de bovenste en de onderste laat je de bodem zitten en bij de rest haal je hem eruit. De daardoor overblijvende ruimte vul je dan op met vis.

De camera registreert bij een al lange tijd verdachte kotter in Lauwersoog een eveneens veel gebruikte methode: je wisselt in je rijen en rijen met sneeuw en ijs bedekte kisten vissoorten af. Je stapelt dus drie kisten schol, vervolgens twee kisten tong en daarna weer een paar kisten schol. Bij het inspecteren van de vracht van de kotter komt de tong al snel tevoorschijn.

De medewerkers van de AID zijn in de eerste plaats opsporingsambtenaar en hebben met de verdere afwikkeling van het proces-verbaal weinig te maken. De viscontroleurs maken er echter tegenover Roelofs geen geheim van dat ze weinig op hebben met wat de justitie er verder mee doet. Een van hen: "Die vissers gaan gewoon aan het rekenen. We hebben een geval gehad waar de in beslag genomen partij vis op de veiling 115 000 gulden opbracht. Dat bedrag krijgt de visser terug. De boete die hij kreeg was een ton. Dat betekent dus een winst van 15 000 gulden. Het frauderen is voor de vissers gewoon een kosten-baten-plaatje."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden