Controle wordt op Curaçao gezien als wantrouwen

Het hijsen van de vlag van Curacao tijdens de ceremonie rondom de opheffing van de Nederlandse Antillen.Beeld ANP XTRA

Corruptie en nepotisme zijn diep geworteld op Curaçao. Zelfs premier Schotte wordt ervan beschuldigd. Moet een commissie van 'Wijzen uit het Westen' de boel opruimen?

De fractieleiders in de Tweede Kamer en voorzitter Gerdi Verbeet zijn weer terug in het moederland. Op Curaçao troffen ze een vreemde sfeer aan. Minister-president Gerrit Schotte en enkele ministers worden beschuldigd van corruptie.

Het enige dat ze konden doen, was papegaaien wat oud-GroenLinks-leider Paul Rosenmöller in zijn onderzoek naar het gesjoemel van bestuurders heeft gedaan: doe het onderzoek zelf.

'Veiligheidsrisico'
Ruim een jaar geleden - op 10-10-2010 - werden de Antillen ontmanteld. Bij het hijsen van de vlag van Curaçao had Gerrit Schotte (van de politieke partij MKF) nooit als minister-president mogen staan. Ten minste, dat blijkt nu uit een uitgelekt vertrouwelijk memo van de veiligheidsdienst.

Na de screening van aanstaande bewindspersonen werden Schotte en een deel van zijn regering getypeerd als een 'veiligheidsrisico'.

Waarom stonden Schotte en de zijnen plechtig op 10-10-2010 op het Brionplein? Het memo van de veiligheidsdienst was simpelweg nog niet bij de gouverneur aangekomen, omdat Schotte het onderzoek naar zijn handel en wandel frustreerde.

Geen grote verontwaardiging
En daarna? Het memo was vertrouwelijk, dus konden Schotte en zijn collega's aan de slag gaan. Niet dat veel eilanders daar om malen. Op Curaçao, maar ook op de andere Antilliaanse eilanden, circuleren dagelijks dit soort verhalen.

Aan de vooravond van 10-10-2010 legt Nelly Schotborg in haar artikel 'De Verwijtenroute' in Justitiële Verkenningen uit dat corruptie op Curaçao nooit tot grote verontwaardiging leidt. Zelfs veroordeelde politici, zoals Anthony Godett van de volksbeweging FOL of Ramon Chong van de PNP, zijn na het uitzitten van hun straf in ere hersteld.

De onderzoekster van de universiteit op Curaçao: "Het onwettig handelen van deze ambtsdragers heeft grote financiële gevolgen voor de overheid, dus de gemeenschap. Dat doet de vraag rijzen waarom het sociaal systeem in een samenleving zo werkt. Hebben plegers hun machtsnetwerk behouden? Of spelen ander factoren een rol? Is het zo dat mensen mededogen hebben omdat ze heimelijk denken: ik zou het ook zo doen als ik de kans krijg?"

Onderzoek Rosenmöller
Hoe de gemeenschap op een eiland met 120.000 inwoners reageert op de rituele dans rond corruptie en fraude, heeft Paul Rosenmöller ervaren. Van de koninkrijksregering (pikant: daar hoort ook premier Schotte bij) kreeg hij opdracht met een commissie de verhalen over het gesjoemel van ministers op Curaçao te onderzoeken. Rosenmöller sprak veertig sleutelfiguren.

De aanleiding was dat president Emsley Tromp van de centrale bank van Curaçao en Sint Maarten en premier Schotte elkaar over en weer van corruptie beschuldigden.

Angst en onderdanigheid
Rosenmöller stuitte op een sfeer van angst en onderdanigheid. Nelly Schotborg heeft daar een verklaring voor. Een deel daarvan zou voortkomen uit het koloniale verleden. De meester-slaaf-verhouding zit volgens haar diep.

"Dit cultuurmechanisme komt vaak tot uitdrukking in overdreven ontzag voor chef, directeur, commissaris of politiek leider. In de praktijk betekent dit dat werknemers en sympathisanten hun mond houden, ook al zien ze dat er binnen de onderneming of de partij (op leidinggevend niveau) onregelmatigheden plaatsvinden."

Wantrouwen
Een ander cultuurverschijnsel is volgens Schotborg dat controle wordt gezien als wantrouwen. Voeg daarbij een rare weeffout in het politieke systeem. Er wordt uitgegaan van een democratische staat zoals die in Nederland vorm heeft gekregen.

Op Curaçao en de andere Antilliaanse eilanden heerst veel meer het familiegevoel, dat naadloos aansluit bij een politieke partij. Kiezers zijn afhankelijk van gunsten van hun goedgezinde bestuurders, en andersom, zegt Schotborg. Na een verkiezingsoverwinning worden vriendjes benoemd binnen de overheid en worden tegenstrevers eruit gewerkt.

Voorbeelden onbehoorlijk gedrag
Rosenmöller komt in zijn rapport met een aantal voorbeelden van onbehoorlijk gedrag, die er niet om liegen. Schotte - belast met energiezaken - betaalt rekeningen door middel van cheques op naam van een keten van pompstations. Kennelijk is eigenaar Van der Dijs Schotte goed gezind.

Van der Dijs is president-commissaris van Aquaeletra, dat water en elektriciteit levert. Zijn minister van financiën George Jamaloodin (MKF) bedreigt een journaliste van Radio Direct als ze doorgaat met onderzoeken. Bij haar zullen drugs gevonden worden, is te horen in een afgeluisterd gesprek.

Minister van economische ontwikkeling Nassar El Hakim wil wel bunkerfaciliteiten verstrekken aan toeristenschepen, maar dan moet van elke liter olie 0,01 cent overgemaakt worden aan de minister.

Minister maakt diploma na
In het memo van de Veiligheidsraad is de waslijst nog veel groter. Daarin komt ook de naam van een andere minister voor, Jacinta Constancia (ook MKF). Zij is in 2005 veroordeeld wegens valsheid in geschrifte. Die veroordeling weerhield haar er niet van dat nog eens te doen door een diploma na te maken. Dat kwam aan het licht toen zij zware onvoldoendes haalde voor haar hbo-opleiding.

In het memo staat: "Jacinta Constansia heeft moeite het subsidiegeld voor haar stichting naar behoren te kunnen verantwoorden." Opvallend is dat 'vele familieleden van haar in deze stichting tewerkgesteld zijn.' Ook minister van verkeer Charles Cooper (van de partij Partido Man) is volgens de dienst verre van brandschoon. Hij zou onder meer met dubieuze grondzaken grote sommen binnengehaald hebben.

Corruptie vindt vooral plaats
De uitkomst van de screening en het rapport van Rosenmöller schokken onderzoeker Michel van Hulten allerminst. Van Hulten schreef het boek 'Corruptie, handel in macht en invloed' en is lector aan de Twentse hogeschool Saxion. Hij deed ook onderzoek op Curaçao. "Corruptie en het bevoordelen van de eigen groep vind je overal", stelt hij.

Het beeld dat naar voren komt uit het rapport van Rosenmöller spreekt volgens hem boekdelen. "Als aan corruptie en bevoordeling van familie en vrienden wordt gedacht, denkt men vooral aan het geven van steekpenningen aan mensen van de douane of om een boete te voorkomen. Dat gebeurt ook. Maar corruptie vindt vooral plaats bij machthebbers, rijkere mensen, die misbruik maken van hun positie."

Ook in Nederland

Van Hulten wil de praktijken op Curaçao niet wegpoetsen. "Maar je moet je realiseren dat mensen in een kleine gemeenschap gauw denken iets onderhands te kunnen regelen. Nu staat Curaçao in de schijnwerpers, maar het had net zo goed Limburg kunnen zijn."

Dat Nederland zo hoog van de toren blaast over de 'omkoperijen en verdachte handelingen van politici', plaatst Van Hulten graag in perspectief. "Als je kijkt naar minister Gerd Leers, die als burgemeester van Maastricht toch vreemde zaken deed om een tweede huis in Bulgarije te verwerven, moet je toch relativeren wat er gebeurt op Curaçao. Of neem het onderzoek dat nu loopt naar VVD-politicus Jos van Rey in Roermond. Zo zijn er in Nederland ook nogal wat te noemen."

Kleine samenleving
Dat neemt niet weg, vindt Van Hulten, dat ambtelijke en politieke corruptie schadelijk is voor de samenleving. Niet alleen financieel. Misschien is het erger dat burgers het vertrouwen in een eerlijke behandeling verliezen.

Gert Oostindie, hoogleraar Caribische geschiedenis is het met Van Hulten eens. "In kleine samenlevingen gebeuren dit soort dingen. Je ruilt uit, houdt met elkaar rekening."

Oostindie vindt de titel van het rapport van Rosenmöller goed getroffen: 'Doe het zelf'. Er staat nog net geen uitroepteken achter.

Eigen onderzoek
Oostindie: "Ik denk dat het verstandig is dat Curaçao zelf een onafhankelijk onderzoek instelt." Dat zit er niet in. Schotte en de zijnen hebben al gezegd daar niets voor te voelen. Het zijn allemaal 'roddels', oordeelde de premier.

Wat moet er dan wel gebeuren? "Nederland zit hier erg mee in zijn maag", weet Oostindie. Als Curaçao de hand niet in eigen boezem steekt, wordt Nederland gedwongen om via de rijksministerraad de gouverneur op te dragen een commissie van wijzen in te stellen. "Als Nederland kun je toch niet hebben dat je het gevoel hebt dat je met boeven rond de tafel zit", vindt Oostindie.

En wat hebben de ministers op Curaçao te verliezen? Als het niet klopt wat er allemaal wordt gezegd, is dit een mooie kans om het blazoen te zuiveren.

Zouden ze vertrouwen hebben in zo'n onderzoek? Dat zou kunnen, denkt Oostindie, als het onderzoek niet alleen door wijzen uit het Westen wordt uitgevoerd, maar de wijzen ook uit 'de West' komen.

Op 10 oktober 2010 is het land de Nederlandse Antillen opgeheven. De BES-eilanden - Bonaire, Sint Eustatius en Saba - werden bijzondere gemeenten overzee. Curaçao en Sint Maarten kregen dezelfde status aparte als Aruba al had. Daarmee hebben de eilanden meer zelfstandigheid dan daarvoor.

De afspraken van 10-10-'10


Om een goed begin te maken, nam Nederland de schuld van 1,7 miljard over. Nederland en de eilanden hebben afspraken gemaakt over de kwaliteit van het beheer van financiën, het bestuur en de rechtshandhaving.


Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden