Consument en bedrijf zien weer betere tijden aanbreken

Vijf jaar lang somberde de consument, maar in de loop van dit jaar kwamen de optimisten weer in de meerderheid. 2006 was het jaar waarin Nederland hardop kon zeggen dat het weer goed ging.

De economie groeide weer in 2006. Omzet en winst brachten de blosjes terug op de wangen van de Nederlandse onderneming.

De koopkracht werd beter, althans voor de meeste Nederlanders, en de consument had weer vertrouwen in de toekomst en deed de grote aankopen die hij eerder had uitgesteld.

De Nederlandse economie was in 2005 nog de slechtst presterende van Europa. Dit jaar kwam daarin eindelijk verandering. Dat legde de basis voor een goede verkiezingsuitslag voor Balkenende’s CDA, hoewel de opleving maar voor een klein deel aan zijn kabinet te danken was. Nederland vaart op de baren van een wereldeconomie, die dit jaar sterk bleef groeien. Belangrijk voor Nederland was de opleving in de eurozone, en met name in Duitsland, de belangrijkste afzetmarkt voor de Nederlandse export. Na jaren van stilstand kwam de Duitse economie dit jaar eindelijk weer in beweging, met een groei van 2,6 procent.

De Europese opleving werd niet gehinderd door de aanhoudend hoge olieprijs en de sterke euro.

De Europese munt begon dit jaar op een wisselkoers van 1,18 dollar en eindigt het jaar tegen de 1,32. Een stijgende munt doet de export normaal geen goed. Maar door de sterke expansie van met name de Aziatische markten laat Europa zich aan een goedkope dollar minder gelegen liggen dan voorheen.

De val van de Amerikaanse munt, die al jaren wordt voorspeld, bleef ook dit jaar uit. De dollar zakte weliswaar in waarde, maar eindigt het jaar op precies dezelfde waarde als twee jaar geleden. Van een val is (nog) geen sprake. Inmiddels betwijfelen deskundigen of die val nog zal komen. Burgers en overheid in de Verenigde Staten blijven met het probleem zitten dat ze veel meer uitgeven dan ze verdienen. Maar tot schokken leidt dat niet. Wel tot aanpassingen. Zo zakte dit jaar de Amerikaanse huizenmarkt wat in. Speculerend op blijvend stijgende huizenprijzen investeerden de Amerikanen de afgelopen jaren in vastgoed en benutten zij de overwaarde van hun huis voor extra consumptie. Aan dat genoegen komt nu een eind. Maar dat gaat geleidelijk, niet met een klap die ook Europa pijn bezorgt.

De groei van de Amerikaanse economie zal wel afnemen, van 3,4 procent dit jaar naar 2,3 procent in 2007. Dat zal ook de eurozone wat afremmen, tot een groei van 2,1 procent in 2007, maar een schok zal dat niet geven. Sterker: dankzij de snel groeiende nieuwe lidstaten zal de Europese Unie volgend jaar een grotere economische groei noteren dan de VS: 2,4 procent.

Werkgelegenheid en overheidsfinanciën kunnen zich, na een beroerde start van de eeuw, blijven verbeteren.

Ook in Nederland, dat weliswaar flinke bedrijven heeft die op de Amerikaanse markt hun geld moeten verdienen, maar dat het vooral moet hebben van zijn export naar de Europese buren en zijn doorvoer van Aziatische producten naar het achterland.

En daar blijft de groei nog wel even in zitten.

Ze pleegden bij Ahold jaren achtereen een reeks ernstige misdrijven, variërend van valsheid in geschriften tot misleiding van de accountant, oordeelde eind mei de rechter. Toch kwamen de vier hoofdrolspelers in de boekhoudaffaire (met Cees van der Hoeven als celebrity-verdachte) er met een voorwaardelijke celstraf en geldboete vanaf: ze pleegden hun misdrijven uiteindelijk niet om er zelf beter van te worden.

De Ahold-crisis uit 2003 leverde ook afgelopen jaar het nodige werk op voor de huidige Ahold-top. Met gedupeerde beleggers werd een schikking bereikt, ter grootte van 1,1 miljard euro. Het bedrijf kwam verder onder vuur te liggen van twee investeringsmaatschappijen die aandrongen op splitsing van het concern. Ahold-topman Moberg gaf daaraan slechts beperkt gehoor en zoekt nu nog een koper voor de Amerikaanse cateraar US Foodservice en de kwakkelende supermarken in de VS (Tops) en Slovenië. De Poolse winkels zijn inmiddels verkocht.

Maar voor Ahold-dochter Albert Heijn was er veel goed nieuws. De Wuppies waren de WK-rage van 2006 en AH bleek de grote winnaar van de supermarktoorlog. Grote verliezer is supermarktconcern Laurus: dat moest de Edah- en Konmar-winkels verkopen.

De doemscenario’s zijn dit jaar in elk geval niet uitgekomen: de zorgpremies gingen weliswaar omhoog, maar veel minder dan voorspeld. En dat terwijl er na de prijzenslag van vorig najaar toch alle reden was tot ongerustheid. De verzekeraars, was de gedachte, probeerden het eerste jaar van de basisverzekering zoveel mogelijk polissen te slijten, desnoods ver onder de kostprijs. Dat zou deze herfst wel blijken via een flinke premiestijging, want geen verzekeraar kan zich jarenlang een miljoenenverlies permitteren.

In werkelijkheid viel het allemaal reuze mee. De ’grote verliezen’ werden door toezichthouder De Nederlandsche Bank onlangs becijferd op 360 miljoen euro, helemaal niet zo buitensporig op een totaal van 26 miljard euro aan premie-inkomsten. De eerste nieuwe premieaanbiedingen bleven met bedragen in de orde van 1140 euro al enkele tientjes onder de ramingen van minister Hoogervorst. En wie niet onmiddellijk toehapte, werd beloond met almaar lagere prijzen.

Uiteindelijk gingen de zorgverzekeringen zelfs voor zo’n 1025 euro weg. Dat is inclusief de ’groepskorting’ die kennelijk inmiddels voor werkelijk iedereen is weggelegd. Zo niet via werk, sportclub of patiëntenvereniging, dan wel via de Kruidvat-drogisten of internetsites.

Het aandeel is in trek. Over 2006 steeg de AEX-index (de 24 grootste fondsen die op de Amsterdamse Euronext staan genoteerd, de Olies en de Flippen) bijvoorbeeld met 13,4 procent (van 436 naar 495,34 punten). De magische grens van 500 punten is dicht genaderd, en zal in het nieuwe jaar wel sneuvelen. Optimisme alom. De stijgende rente - over het algemeen slecht voor de aandelenmarkten - hoeft geen bedreiging te zijn. De prognose voor de wereldeconomie is gunstig. Bovendien is het bedrijfsleven met betrekkelijk weinig vreemd vermogen gefinancierd, waardoor een hogere rente nauwelijks zal leiden tot hogere financieringslasten. Goed nieuws voor beleggers.

In Nederland gingen dit jaar nauwelijks bedrijven naar de beurs: Wavin (buizen) en Octoplus (biotechnologie) behoorden tot de weinigen. Analisten wijzen er overigens op dat Amsterdamse beleggers al sinds 2002 een voorkeur hebben voor kleinere aandelen uit de Midkap-index waar onder meer staalconcern Corus wordt verhandeld. De Midkap steeg met 30 procent. Dat is zeker goed om te horen voor de kleine ondernemingen die spelen met de gedachte een beursnotering aan te vragen. Euronext wil deze bedrijven een efficiënte toegang tot de kapitaalmarkt bieden. Daartoe heeft de beurzenreus een alternatieve handelsvloer ontwikkeld, Alternext, die in november naar het voorbeeld van Parijs en Brussel ook in Amsterdam voor het eerst zijn poorten opende.

„Ze kopen een bedrijf op, dat ze vervolgens als een zwerm sprinkhanen kaalvreten”, zei minister van economische zaken Wijn. Hij doelde op de Angelsaksische investeerders die vlot een belang opbouwen in een Nederlandse onderneming om er bij stijgende koersen goud geld aan te verdienen.

De sprinkhanen zijn spreekwoordelijk geworden voor alles wat er mis is met het aandeelhoudersactivisme, de trend waarmee Nederlandse bestuurders en commissarissen in 2006 voortdurend moesten dealen. Onder druk van geldschieters verdween informatieconcern VNU van de beurs, moet chipmachinefabrikant ASMI zijn koers herzien en vecht machinebouwer Stork voor zijn voortbestaan. Angelsaksische kapitaalverschaffers - inmiddels is driekwart van het aandelenkapitaal van de 25 grootste Nederlandse beursgenoteerde ondernemingen in buitenlandse handen - eisen hun zeggenschap op. Nederlandse bestuurders, gewend hoogstens eenmaal per jaar een aandeelhoudersvergadering te beleggen, voelen zich in hun ondernemerschap beknot.

Bij Stork hebben ze een trucje toegepast om de hedgefondsen Paulson en Centaurus het zwijgen op te leggen.

Het komend jaar moet blijken of Stork ook bij de Ondernemingskamer daarvoor steun vindt.

Het jaar begon en eindigde met een nieuw ritueel: Het dichtdraaien van de Russische gaskraan. Zo wordt Europa geconfronteerd met de dominantie van Rusland op de energiemarkt. Een jaar geledenwas het Oekraïne dat voor het Russische gas niet wilde betalen wat het staatsconcern Gazprom redelijkachtte. Dus werd de toevoer afgesloten en even later kampten Oostenrijk, Italië en Frankrijk mettekorten. Het geschil werd beslecht en Gazprom draaide de kraan weer open. Nu dreigt Wit-Rusland in de kou te komenstaan. Ook dan zullen de gevolgen in het Westen merkbaar zijn.. Het stoppen van de gastoevoer naarWest-Europa is zowel voor Rusland als voor de doorvoerlanden een ideaal drukmiddel. Maar de financiëlebelangen zijn te groot om de kraan echt dicht te laten.

Ook Shell kreeg te maken met de Russische machtspolitiek op energiegebeid. Na jarenlange strijd moest het concern een plaats inruimen voor Gazprom in het olieen gasveld Sachalin II. Shell krijgt daar miljarden voor terug maar is de controle kwijt. Energie is de kern van onze economie, dat moeten onze partners goed begrijpen, zei de Russische president Poetin, tijdens de top van de G8 in Sint-Petersburg in juli. Die boodschap zal dit jaar nog vaak verhaald worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden