Conservatisme in Nederland blijft lege huls

Het CDA moet erkennen dat het conservatief is, bepleiten enkele partijkopstukken. Maar afgezien van een verbod op abortus is het duister wat het conservatisme nou wil.

Recentelijk pleitte senator Dölle ervoor, het CDA in het vervolg als een sociaal-conservatieve partij door het leven te laten gaan. Andere CDA-prominenten als Hillen en Van Agt gingen hem hierin voor. Zo riep Van Agt vorig jaar in Vrij Nederland op tot 'morele herbewapening in een geestelijk verloederde ruimte'.

Alhoewel er aan eloquentie geen gebrek is in het conservatieve kamp, blijft ongewis wat zij nu precies willen. Kernpunt van Dölle's conservatisme is cultuurkritiek. Het CDA moet weer cultuurkritiek durven uitoefenen, onder de banier van het conservatisme. Het conservatisme bestaat uit 'beproefde en vaste waarden als plichtsgevoel, burgerlijk fatsoen, solidariteit, verstandige vaderlandsliefde'. Ook in bijdragen van andere conservatieven als Van Agt en Kinneging is cultuurkritiek de hoofdzaak. In hun betogen stellen zij zich teweer tegen wat zij beschouwen als de schaduwzijden van de culturele revolutie van de jaren zestig: ongebreidelde genotzucht, doorgeschoten individualisme en onverantwoord hedonisme. Wat zij ervoor in de plaats stellen is fatsoen, burgerzin, verantwoordelijkheidsbesef. Hun cultuurkritiek wordt daarbij van ideologische fundering voorzien door primair terug te grijpen op christelijke bronnen zoals de Heidelberger Catechismus.

De conservatieve beweging is dus vooral een ethisch reveil. Een reveil dat de laatste tijd enige weerklank, ja zelfs bijval ten deel is gevallen. De conservatieven appelleren kennelijk aan zorgen die in bredere kring leven. En dat is niet onbegrijpelijk, aangezien men geen streng orthodox-protestantse moraal behoeft te hebben om zich lichtelijk ongemakkelijk te voelen bij een fellatio-cursus voor jongeren in een tv-programma met de prozaïsche titel 'Neuken doe je zo'.

Het probleem is dan ook niet dat de conservatieven moraliseren, het probleem is dat zij dat op onbeholpen wijze doen. Het zwakke punt in de conservatieve bijdragen is namelijk dat wat er maar steeds aan ontbreekt: concrete politieke voorstellen. Zo staan zij op de bres voor het gezin en hekelen zij het hoge percentage echtscheidingen, dat de bron heet te zijn van jeugdcriminaliteit. Als dit juist is, wat moet dan de politieke consequentie van deze vaststelling zijn? Betekent dit dat het mensen lastiger gemaakt moet worden te scheiden, of dat gezinnen fiscale voordelen verdienen? Hierop krijgt de burger geen antwoord. Evenzo nemen de conservatieven stelling tegen verruwing, hooliganisme en onfatsoen. Betekent dit dat er meer politie moet komen, of moet er een cursus normen en waarden op de middelbare school gegeven worden? Betekent de conservatieve strafexpeditie tegen de seksualisering van de samenleving dat naveltruitjes wat hen betreft volgend jaar niet meer in het straatbeeld mogen voorkomen? Duidelijkheid is in deze niet het sterkste punt van de conservatieven, zij blijven politici zonder program.

Op één punt is Kinneging nochtans wel volstrekt duidelijk geweest. Abortus, in zijn ogen het kwalijke gevolg van onkuisheid, moet terug in het Wetboek van Strafrecht, zelfs als de vrouw in kwestie het slachtoffer is geweest van verkrachting. Want, zo stelde hij in een interview met het Reformatorisch Dagblad, 'ik zie niet in waarom de ongeboren baby gestraft moet worden voor de misdaden van zijn vader'. Als dit voorstel maatgevend is voor de politieke bijdragen van de conservatieven, dan is het tot dusverre ontbreken van een conservatieve partij wellicht een niet al te groot verlies voor ons politieke bestel.

Al weer drie jaar stellen de conservatieven zich teweer tegen de geest van de jaren zestig, maar hullen zij zich in nevelen over wat dit verweer in de praktijk betekent. Zij weten hun bezwaren tegen de tijdgeest teleurstellend weinig concreet te maken. Zonder concrete voorstellen verzandt een politieke discussie in vrijblijvende praatjes. Politiek is de kunst van het haalbare. Daarover hebben de conservatieven tot nu toe weinig te melden. Vooralsnog zou het CDA er dan ook onverstandig aan doen zich te bekennen tot dit vrijblijvende, men zou haast zeggen, zelfgenoegzame gemoraliseer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden