Conservatieve Eijk ontvangt kardinaalshoed in Rome

Beeld afp

Paus Benedictus XVI heeft zaterdag aartsbisschop Wim Eijk van Utrecht verheven tot kardinaal. Tijdens het zogeheten consistorie in het Vaticaan namen Eijk en nog 21 andere prelaten de rode hoed en de ring die bij hun titel behoort in ontvangst. Eijk is de achtste Nederlandse kardinaal en niet onomstreden in katholiek Nederland.

De paus maakte de benoeming van Eijk begin januari in de Sint Pieter bekend, nadat hij was voorgegaan in een eucharistieviering wegens het feest van Driekoningen. Het was de vierde keer sinds hij in april 2005 werd gekozen, dat Benedictus nieuwe kardinalen benoemde.

Behalve Eijk werden onder anderen aartsbisschop Rainer Maria Woelki van Berlijn, aartsbisschop Giuseppe Betori van Florence en de Belgische hoogleraar godsdienstgeschiedenis Julien Ries kardinaal.

Opvolger Simonis
Eind 2007 werd Eijk in Utrecht benoemd tot opvolger van kardinaal Ad Simonis, die enkele dagen daarvoor zijn functie had neergelegd. Simonis werd in november 80 jaar en mag daarom niet meer meedoen aan het conclaaf dat de opvolger van de huidige paus kiest.

De 58-jarige Eijk heeft zich doen kennen als trouw aanhanger van de ethische leer van de Rooms-Katholieke Kerk. Vanuit katholiek Nederland kreeg Eijk de kritiek dat hij zulke harde eisen stelt aan gelovigen en voorgangers dat velen van hen afhaken en er nog maar een kleine schare overblijft.

Kort na zijn installatie als bisschop van het bisdom Groningen-Leeuwarden in 1999 kwam Eijk in opspraak. De kerkhistoricus Ton van Schaik publiceerde citaten uit de collegedictaten die Eijk als docent ethiek en moraaltheologie had samengesteld. Passages over homoseksualiteit trokken de aandacht.

Homoseksualiteit
Eijk meende dat homo's niet tot dezelfde liefde als gehuwden in staat waren en riep priesters op hen naar een psycholoog te sturen voor hun ,,neurotische ontwikkelingsstoornis''. Ook vond hij in strijd met de opvattingen van het Vaticaan de doodstraf voor zware criminelen aanvaardbaar en schreef hij dat er schromelijk overdreven voorstellingen bestaan van wat de RK-Kerk in de middeleeuwen de Joden heeft aangedaan.

In gesprekken met homo-organisaties en vertegenwoordigers van de joodse gemeenschap wist Eijk de verontrusting grotendeels weg te nemen. Het Openbaar Ministerie in Groningen stelde wel een oriënterend onderzoek in. Dat leidde niet tot gerechtelijke vervolging.

Begin 2001 werd hij in Duitsland getroffen door een herseninfarct. Eijk vroeg zich met verlamde benen en stembanden in een revalidatiekliniek wanhopig af of hij zijn werk als bisschop zou kunnen voortzetten. Hij herstelde. In 2007 volgde hij kardinaal Ad Simonis op als aartsbisschop van Utrecht.

Academische priesteropleiding
Ook in Utrecht is Eijk niet onomstreden. Hij sloot in 2010 de enige academische priesteropleiding in Nederland, het Ariënskonvikt. Dat kwam hem op veel kritiek te staan.

Kopstukken van de Rooms-Katholieke Kerk wilden vorig jaar april onder meer daarom dat paus Benedictus XVI de aartsbisschop tot de orde zou roepen. In media werd er met woorden als 'despotische leiding' en 'stalinistische praktijken' niet zachtzinnig over zijn beleid gerept.

Ook zijn optreden na het verschijnen van het Deetman-rapport in december is bekritiseerd. De aartsbisschop vindt achteraf dat hij empathischer had moeten reageren, toen de stroom verhalen over seksueel misbruik in de kerk op gang kwam.

Waarschuwing tegen te harde opstelling rk kerk

Bij orthodoxie hoort openheid, en niet een naar binnen gekeerde kerk. In een ingezonden brief zaterdag in Trouw houden bisschop Gerard de Korte van Groningen-Leeuwarden en Paul van Geest, hoogleraar kerkgeschiedenis en Augustinuskenner, dit pleidooi voor een open houding bij de katholieke orthodoxie.

De Korte en Van Geest schrijven dat kerkvader Augustinus, meer dan zestien eeuwen geleden, het gevaar zag van een al te rechtlijnige opvatting van orthodoxie.

Augustinus waarschuwde dat de kerk bevolkt zal worden door neurotici, wanneer de leiding te hoge eisen stelt aan de gelovigen, bijvoorbeeld dat zij hun lichaam verwaarlozen, en afzien van seksualiteit.

Beeld afp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden