'Congres zou macht NSA kunnen breken'

Hoogleraar: Laat oordeel telefoontaps niet aan rechter over

MICHAEL RAMAKER

Het massaal vergaren van telefoongegevens door de NSA is volgens de federale rechter in Washington in strijd met de grondwet. In afwachting van het hoger beroep heeft rechter Richard Leon de activiteiten van de NSA nog niet verboden, maar zijn uitspraken vormen wel de aanloop naar een definitief besluit over het afluisterprogramma.

Volgens Stephen Vladeck, hoogleraar nationale veiligheidsrecht aan American University in Washington D.C. is Leon de eerste rechter die de NSA-praktijken aan de kaak stelt. "Dit is vooral een belangrijk symbolisch statement," aldus Vladeck telefonisch vanuit Washington. "Het kan tot twee scenario's leiden. Enerzijds kan het programma straks in hoger beroep worden stopgezet. Maar het is waarschijnlijker dat het Amerikaanse congres nu onder druk gezet wordt om de zaak op zich te nemen en de macht van de NSA aan banden te leggen."

De jurist vindt dat de zaak uit de rechtbanken gehaald moet worden: "Feit is dat dit programma nooit is goedgekeurd door het Congres. Dat moet als eerste bepalen wat wel en niet mag." Volgens Vladeck is het een stuk lastiger om een verbod te bereiken met een hoger beroep. "Rechters hebben hier al eerder over geoordeeld en het (afluisteren, red.) goedgekeurd."

Vladeck refereert aan de zaak Smith tegen Maryland uit 1979. Een verdachte van een bankoverval bedreigde toen telefonisch een getuige, waarna hij werd opgepakt. Het Hooggerechtshof oordeelde vervolgens dat veiligheidsdiensten niet onrechtmatig hadden gehandeld; verdachten mochten worden afgeluisterd, zonder hiervoor een gerechtelijk bevel aan te hoeven vragen. Sindsdien wordt deze zaak zowel door president Barack Obama als de inlichtingendienst gebruikt om de afluisterpraktijken te verdedigen. Rechter Leon noemt het 'Orwelliaans' dat de overheid zich baseert op een oordeel over één persoon om zo aan de gegevens van miljoenen mensen te komen.

Veel andere rechters vinden dat de uitspraak 1979 de afluisterpraktijken wel rechtvaardigt. De Foreign Intelligence Surveillance Court, de rechtbank die het aftappen van telefoongegevens moet goedkeuren, oordeelde in september dat de NSA geen blaam treft. Joel Brenner, voormalig inspecteur-generaal bij de inlichtingendienst, stelt dat de NSA het programma nooit geheim had moeten houden, maar dat het verzamelen van data wel extreem nuttig is om patronen in netwerken te ontdekken.

Leon betwijfelt dit; doordat de bulk data juist zo groot is, zou het programma volgens hem ineffectief werken.

Professor Vladeck denkt dat er binnen een paar maanden meer duidelijkheid zal komen over wat er met het afluisterprogramma gedaan wordt. "Verschillende senatoren hebben al voorstellen ingediend. De een wil het afluisteren door de NSA inperken, de ander wil het juist goedkeuren. Dit is een moeilijke zaak binnen de politiek. Er zal een harde strijd geleverd worden."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden