Congolese president Kabila doet een stap terug, maar lijkt achter de schermen invloed te blijven houden

Beeld REUTERS

President Joseph Kabila doet toch niet mee aan de verkiezingen in Congo. Maar betekent dat ook een einde aan zijn invloed in het land?

Tot het laatste moment hield de Congolese president Joseph Kabila zijn lippen stijf op elkaar. Niemand wist of hij zich kandidaat zou stellen voor een onrechtmatige derde termijn. Het verlossende antwoord is na maanden speculeren eindelijk daar: Kabila doet niet mee aan de presidentsverkiezingen van 23 december.

Slechts enkele uren voor de deadline van de kiescommissie maakte een woordvoerder gisteren bekend dat voormalig minister van binnenlandse zaken Emmanuel Ramazani Shadary namens de regeringscoalitie mee gaat doen.

Protesten
Kabila (47) is al sinds 2001 aan de macht in het Centraal-Afrikaanse land. Eind 2016 liep zijn tweede termijn af, maar hij weigerde nieuwe verkiezingen te organiseren. Het land zou te onveilig en instabiel zijn geweest om naar de stembus te gaan. Volgens de grondwet mag Kabila geen derde keer meedoen. Critici waren bang dat hij de verkiezingen steeds opnieuw uitstelde om die extra tijd te gebruiken om de grondwettelijke termijn van het presidentschap aan te passen.

Duizenden mensen door heel Congo gingen de afgelopen jaren geregeld de straat op om het aftreden van Kabila te eisen. Ook de internationale gemeenschap, waaronder de Afrikaanse Unie, Verenigde Staten en Europese Unie, zette hem onder druk om op te stappen. Bij de protesten, die hard werden neergeslagen door het leger, vielen honderden doden.

Nu Kabila na jaren van zwijgen eindelijk een opvolger heeft aangewezen, gaat er een zucht van opluchting door Congo. Er was grote angst dat er opnieuw grootschalige demonstraties zouden plaatsvinden in de hoofdstad Kinshasa. Burgerbewegingen en kerkcomités hadden Congolezen bij voorbaat opgeroepen om hun ongenoegen op straat te laten horen.

Achter de schermen
Maar of het aftreden van Kabila daadwerkelijk voor verandering zal zorgen? Zijn opvolger Shadary staat op de Europese sanctielijst vanwege vermeende mensenrechtenschendingen en het ondermijnen van de democratie. Hij is de huidige secretaris van Kabila’s politieke partij en zeer loyaal aan zijn leider - die ondanks zijn stap terug de ‘morele autoriteit’ van de partij blijft - en heeft vertrouwelingen geïnstalleerd bij de rechtbanken en het leger. Critici achten daarom de kans groot dat Kabila achter de schermen dus nog veel invloed zal uitoefenen.

Daarnaast is het nog maar de vraag of de geplande verkiezingen eerlijk zullen verlopen. De kandidatenlijsten zouden onbetrouwbaar zijn en er wordt met wantrouwen gekeken naar de elektronische stemmachines die dit jaar voor het eerst worden gebruikt.

Kabila zou al een van de oppositieleden, Moïse Katumbi, hebben verhinderd terug te keren naar Congo om zich op tijd aan te melden bij de kiescommissie. Andere oppositieleden is het wel gelukt zich op te geven als presidentskandidaat, onder wie voormalig vicepresident en ex-krijgsheer Jean-Pierre Bemba, voorzitter van de grootste oppositiepartij Felix Tshisekedi en voormalig presidentskandidaat Vital Kamerhe. Hun aanmelding moet nog worden gecontroleerd en bevestigd door de kiescommissie. 

Uit een landelijke peiling bleek vorige maand dat de oppositiekandidaten een aanzienlijke meerderheid van de stemmen hadden. De – toen nog potentiële – kandidaten van de regeringscoalitie liepen ver achter. Om zoveel mogelijk stemmen binnen te halen, overwegen de drie oppositieleiders zich daarom achter één kandidaat te verenigen. 

Lees ook: 

Chaos in Congo, dat is wat president Kabila wil

De laatste maanden nam het geweld in het oosten van Congo toe. President Kabila gebruikte de onrust als excuus om de geplande verkiezingenuit te stellen.

Vaccinatie ebola van start in zeer onveilige regio Congo

Niet alleen ebolabesmetting vormt een bedreiging in oostelijk Congo. Medisch personeel moet er werken tussen vechtende rebellen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden