Reportage

Congo wacht al maanden op een nieuwe regering

Moise Katumbi, een van de oppositieleiders, keerde maandag terug na drie jaar zelfverkozen ballingschap. Beeld AFP

Eindelijk een doorbraak in de formatie in Congo. De maandag aangestelde premier gaat op zoek naar een coalitie.

Bijna vijf maanden na de verkiezingen in Congo kan de formatie van een nieuwe regering beginnen. Het wachten was op de benoeming van een premier, die een coalitiekabinet moet samenstellen. De aanstelling van Sylvestre Ilunga Ilukamba komt na moeizame onderhandelingen tussen president Félix Tshisekedi en oud-staatshoofd Joseph Kabila.

Dat het zo lang duurde, geeft aan dat hij niet de eerste keus was van beide politici. Tshisekedi, leider van de UDPS, sleepte bij de omstreden verkiezingen weliswaar het presidentschap in de wacht, maar zijn partij moest genoegen nemen met een minderheid in het parlement. Kabila mocht grondwettelijk niet nog eens president worden. Zijn partij FCC kreeg in het parlement een meerderheid met 342 van de 485 zetels.

Geheime deal

Deze ongebruikelijke verdeling van de macht zou een gevolg zijn van een geheime deal van Kabila en Tshisekedi om een populaire oppositieleider de mogelijke zege, na de verkiezingen eerder dit jaar, te ontnemen.

Kabila heeft duidelijk de meeste invloed gehad op de keuze van econoom Ilukamba (72). Tenslotte moet het parlement, waar de FCC verreweg in de meerderheid is, zijn aanstelling goedkeuren. Ilukamba was al vier keer staatssecretaris en twee keer minister. Zijn eerste regeringsfunctie oefende hij al uit in de regering van oud-dictator Mobutu Sese Seko, die in 1997 werd afgezet. ­Ilukamba wordt als technocraat ­bestempeld en was tot aan zijn ­benoeming directeur-generaal van de Congolese spoorwegen, SNCC.

Jason Stearn, Congo-expert aan New York University, gelooft dat de nieuwe premier veel gelijkenis zal vertonen met sommige van zijn voorgangers onder Kabila. “Het is de vraag of hij de dynamische, visionaire leider is, die gedurfde en noodzakelijke hervormingen kan doorvoeren”, meent Stearn. “De echte macht zal rusten in het informele netwerk rond Kabila.”

Kabila probeerde de grondwet te veranderen om meer dan twee ambtstermijnen als president te kunnen dienen. Toen dat mislukte, werden de verkiezingen met een hele reeks excuses uitgesteld, tot hij in december na achttien jaar het stokje toch echt moest overdragen.

Het is echter duidelijk dat Kabila, die nog partijleider is, de macht over het grondstofrijke land niet wil verliezen. Zijn familie heeft grote zakelijke belangen in Congo, dat ondanks die enorme bodemschatten, een grotendeels straatarme bevolking heeft.

Toch is er wel sprake van een beetje verandering in Congo. Tshisekedi verleende onlangs gratie aan 700 gevangen, onder wie drie ­belangrijke tegenstanders van Kabila.

Katumbi

Ook werd de veroordeling in absentia voor corruptie van oppositiepoliticus Moise Katumbi ongedaan gemaakt. De 54-jarige voormalige gouverneur van de provincie Katanga keerde maandag, de dag dat Ilukamba werd benoemd, na drie jaar zelfverkozen ballingschap terug. Katumbi werd in zijn bolwerk Lubumbashi, in het zuidoosten van het land, als een held verwelkomd door vele tienduizenden aanhangers.

De Amerikaanse ambassadeur in Congo, Mike Hammer, twitterde: “Nog een democratische stap vooruit in Congo met de terugkeer van Moise Katumbi.” Dat is misschien wat al te optimistisch, maar zeker is dat het niet business as usual is. Katumbi was in het verleden beste maatjes met Kabila, maar ze kregen onenigheid toen de oud-gouverneur zich steeds meer begon te profileren als opvolger van de oud-president.

Fayulu

Door zijn veroordeling en verblijf in het buitenland kon hij zich in december echter niet kandideren en samen met andere oppositieleiders steunde hij de kandidatuur van Martin ­Fa­yulu, die nog altijd volhoudt dat hij de werkelijke winnaar van de verkiezingen.

Tshisekedi had zich eerder ook aangesloten bij Fayulu, maar hij ­besloot – met of zonder een deal met Kabila – alsnog zelf een gooi te doen naar de toppositie. Die missie is hoe dan ook geslaagd.

Lees ook: 

De storm rondom Congo’s nieuwe president is al bij zijn beëdiging geluwd

Voormalig oppositiepoliticus Félix Tshisekedi is beëdigd als nieuwe president van Congo. De voorspelde onrust blijft uit, al is er volop controverse over de legitimiteit van zijn verkiezing. 

Congo vreest onrust nu de oppositie een omstreden verkiezingswinst boekt

Felix Tshisekedi is voorlopig de nieuwe president van Congo, maar er zijn grote twijfels over de legitimiteit van de verkiezingsresultaten. Die kunnen leiden tot hernieuwd geweld.  

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden