Conglomeraat toonbeeld van Zuidkoreaans succes

AMSTERDAM - “Fokker had zijn oog al in de jaren tachtig op Azië moeten richten”, antwoordde menig hooggeleerde de afgelopen week op de vraag naar het waarom van het Fokker-debâcle. Nu Fokker nog slechts draaiend wordt gehouden door een boedelkrediet lijkt het omgekeerde plaats te vinden: Azië, althans het Zuidkoreaanse Samsung, is in Fokker geïnteresseerd.

Een dergelijke vorm van belangstelling mag nieuw zijn, complete onbekenden voor elkaar zijn Fokker en Samsung Aerospace Industries, één van de 33 dochterbedrijven van Samsung Corp., niet. Vorig jaar maart nog signeerden Fokkers moederbedrijf Dasa enerzijds en Samsung en zijn Chinese partner anderzijds een overeenkomst, waarbij partijen beloofden na te gaan of zij een nieuw vliegtuig met zo'n 120 zitplaatsen konden ontwikkelen. Met dat nieuwe vliegtuig wilden de Chinezen en Koreanen de boer op in Azië. Zij zochten nog wel een westerse partner.

De studie werd destijds met enig tamtam aangekondigd - de Zuidkoreaase president Kim Young Sim was erbij aanwezig - maar heeft in de praktijk nog tot weinig geleid. Vrijwel onmiddellijk meldde zich een concurrerende Europese groep in China en een paar maanden na de aankondiging maakte Dasa bekend zich samen met die andere Europese bedrijven (het Franse Aerospatiale, British Aerospace en het Italiaanse Alenia) op het Aziatische project te storten. De Aziaten hadden, zo luidde de verklaring, om één Europees plan gevraagd dat zij tegenover een Amerikaanse aanbod van Boeing konden zetten. Maar ook die Europese samenwerking was snel van tafel. Naar verluidt omdat Dasa graag een complete produktielijn in Europa wilde hebben en Aerospatiale niet.

Dasa niet

Inmiddels lijkt Dasa het aandeel in de Koreaans-Chinese plannen geheel te kunnen vergeten. Gisteren berichtte de Wall Street Journal dat er nog twee partijen kans maken op deelneming in het Aziatische project: enerzijds Boeing en anderzijds een Europees consortium met Aerospatiale, British Aerospace en Alenia. Dasa zou, net als McDonnell Douglas, buiten de boot vallen. Of Fokker - in geval het wordt gekocht door Samsung - alsnog bij het project wordt betrokken, is nog de vraag. Zoals ook niet duidelijk is wanneer het project vorm zal krijgen. Want ook tussen Korea en China is twist ontstaan. China wil de vliegtuigen bij Shanghai bouwen terwijl Zuid-Korea de omgeving van Seoul prefereert.

Als Samsung (delen van) Fokker koopt wordt de vliegtuigbouwer onderdeel van één van de grootste bedrijven ter wereld. Samsung is Zuidkoreaas grootste chaebol (conglomeraat) en nam in 1994 (omzet 110, winst 2,2 miljard gulden) ongeveer een achtste deel van de hele Zuidkoreaanse export voor zijn rekening. Het bedrijf is 's werelds grootste producent van geheugenchips en behoort tot de zes grootste elektronicaconcerns. Het conglomeraat bouwt in licentie vliegtuigen voor Lockheed, maakt delen van rompen voor Boeing en helikopterfabrikant Bell, bouwt schepen, maakt chemicaliën, doet in verzekeringen, heeft een aandeel in het nationale telefoonbedrijf van Chili en is mede-eigenaar van de Amerikaanse pc-fabrikant AST. Het bedrijf bezit ook een honkbalteam, de Samsung Lions.

Net als chaebols als Hyundai en Daewoo richt Samsung zich nu ook op auto's: een samenwerking met Nissan moet in 1997 tot de eerste automobielen leiden. Hyundai en Daewoo zijn overigens ook betrokken bij de Chinees-Koreaanse vliegtuigplannen. Samsung manifesteert zich steeds vaker buiten de eigen landsgrenzen. Zo maakt het bedrijf tv's in het Engelse Billingham en in Hongarije, fabriceert het halfgeleiders in de VS en maakt het magnetrons en computer-monitoren in het Engelse Wynyard, een fabriek die in 1994 door de koningin Elizabeth werd geopend.

Het bedrijf is in 1936 opgericht door Lee Byung-Chull, die begon in de handel in rijst en daarna in gedroogde vis. Samsung, dat 'drie sterren' betekent, leed veel schade in de Koreaanse oorlog, maar hield het hoofd boven water door de inkomsten uit een brouwerij en de import van goederen voor het VN-personeel dat destijds de vrede moest bewaken. Geleidelijk aan breidde Lee zijn activiteiten uit: suiker, banken en verzekeringen volgden in de jaren vijftig en zestig.

In 1969 richtte Lee met behulp van het Japanse Sanyo Samsung Electronics op, dat televisies en videorecorders ging maken. Inmiddels is dit bedrijf het grootste binnen de Samsung-groep. In 1974 volgde de scheepsbouw, in 1977 de petrochemie. Het bedrijf heeft ook een flinke luchtvaartpoot maar het maakt geen vliegtuigen die het zelf heeft ontworpen. Ook andere chaebols doen dat niet, al heeft Hyundai al aangekondigd dat het zich nadrukkelijk met de vliegtuigbouw wil gaan bemoeien. Niet uitgesloten is daarom dat ook dit Japanse conglomeraat belangstelling heeft voor Fokker.

Lee Byung-Chull overleed in 1987. Sindsdien zwaait zijn zoon Lee Kun-hee de scepter over het gigantische concern, dat model staat voor de spectaculaire groei van de Zuidkoreaanse economie. Maar ook voor de negatieve kanten van die groei, waaronder de vergaande belangenverstrengeling tussen chaebols en overheid. De kans is groot dat Lee Ku-hee binnenkort de cel in moet wegens de betaling van smeergeld aan de voormalige president Roh Tae-woo.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden