'Confrontatie met het verleden blijft nodig'

Oud-president Boris Tadic is positief over de toekomst van Servië

Hij slaat zijn ogen even neer als het gesprek komt op het beeld dat de buitenwereld van Servië heeft: altijd gaat het over oorlog. De voormalig president van Servië, Boris Tadic, kan dat het beste illustreren aan de hand van een bijeenkomst in 2004. Toen was hij te gast bij General Motors. Een topman kondigde hem aan als president van het land van massamoordenaars. "Ik zag mensen schrikken, hoe kom je op zo'n moment nog geloofwaardig over?"

Boris Tadic is kort in Nederland om te praten over zijn presidentschap (2004-2012) en de ambitie van Servië om toe te treden tot de EU. Dat doet hij door met Amsterdamse studenten in debat te gaan. Die stellen hem kritische en geëmotioneerde vragen over de last die de Servische identiteit soms met zich meebrengt.

Eén van hen vertelt hoe haar van oorsprong Servische moeder nog altijd niet wil praten over de oorlog. Hoe doe je dat, omgaan met dat immens moeilijke verleden? vraagt ze zich af. Tadic valt stil en antwoordt dat hij met die worsteling dagelijks wordt geconfronteerd. "Veel uitleggen, maar het is niet makkelijk."

Tijdens zijn presidentschap was de belangrijkste prioriteit van Tadic toenadering zoeken tot de EU en de buurlanden. Daar horen excuses bij. Voor de oorlogsmisdaden die Servië in het verleden beging. Hij reisde daarvoor naar het hol van de leeuw: de Bosnische stad Srebrenica waar in 1995 tussen de 7000 en 8000 moslimmannen door Bosnische Serviërs om het leven zijn gebracht. Tadic werd in Srebrenica uitgescholden voor moordenaar, maar bood zijn excuses aan. De Serviërs zelf zijn kritisch op de president die sorry zegt. Zijn eigen beveiligers lieten duidelijk blijken dat ze het niet eens waren met de reis.

Tot het einde van zijn presidentschap worstelde Tadic met de emoties van verschillende etnische groepen in de regio. "Maar voor een stabiele toekomst, moeten we onszelf blijven confronteren met het verleden", zegt Tadic. "Dat heb ik gedaan, ik heb geprobeerd uit te leggen aan de bevolking waarom we excuses moeten maken voor de misdaden die ons land begaan heeft."

"Mensen in Servië zijn over het algemeen conservatief. De meerderheid snapt niet waarom excuses nodig zijn. Dat merk je overigens ook in Kroatië en Bosnië."

Eén van de voorwaarden om in aanmerking te komen voor EU-lidmaatschap was samenwerking met het Joegoslaviëtribunaal en uitlevering van Mladic en Karadzic. Onder Tadic werden beiden gearresteerd.

De actie zorgde voor de nodige emoties in zijn land. "Veel Serviërs zijn nog steeds overtuigd van de onschuld van Karadzic en Mladic." Zelfs Tadic' familie is kritisch en begrijpt niet goed waarom de twee mannen zijn uitgeleverd. "Wat dat betreft blijft het moeilijk om het verleden een plek te geven." Dat gevoel werd versterkt toen het Joegoslaviëtribunaal onlangs de Kroatische legerleider Ante Gotovina vrijsprak van oorlogsmisdaden. "Dat heeft veel kwaad bloed gezet in Servië. Het versterkt ten onrechte het beeld van: 'de Serviërs zijn slecht'."

Tadic is optimistisch over de toekomst van Servië. "De toetredingsonderhandelingen zijn begonnen, dat is goed nieuws." Want Tadic is er heilig van overtuigd dat een lidmaatschap van de EU de enige weg vooruit is. "Zowel voor Europa als voor Servië. Op de Balkan wonen zeventig miljoen mensen: een groot arbeidspotentieel voor Europa. Ook voor de veiligheid van Europa is de Balkan belangrijk. En er wonen hier veel etnische groepen. Als je die betrekt bij de EU, is de kans kleiner dat christenen en moslims tegenover elkaar komen te staan."

Samenwerken en praten met de andere groep, dat is wat Tadic altijd heeft geprobeerd. "Ik ben geboren in Sarajevo, mijn moeder is Bosnische, mijn vader is Montenegrijn. Ik was een Servische president, daarvoor was ik een Joegoslaaf. Een etiket zegt zo weinig."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden