Conflict na conflict voor 'innemende' man

Hij heette een 'innemende en bijzonder intelligente man' te zijn. Toen Wim Eijk in de zomer van 1999 door de paus werd benoemd tot bisschop van Groningen toonde het bisdomblad zich verheugd. Maar in het kleinste bisdom van Nederland was Eijks reputatie hem vooruitgesneld: de opvolger van de gematigde bisschop Möller zou van De Nieuwe Harde Lijn uit Rome zijn, een reactionair.

Vooral betrokkenen bij de oecumene zagen de bui hangen; vanuit het bisschoppelijk paleis aan de Ossenmarkt zou Eijk katholiek Groningen weldra van vreemde smetten vrij maken. Het studentenpastoraat, waarin katholiek en protestant gesponsord door de universiteit samenwerkten, verlangde naar een 'gesprek' met de bisschop. Dat gesprek kwam er, voorjaar 2000. Voor een zaal studenten zei Eijk dat hij hoopte verandering te brengen in 'het beeld van de schim, het spook, zoals ik in de media veel afgeschilderd ben'.

Hoe de bisschop en de rooms-katholieke kerk nu eigenlijk tegenover homoseksualiteit staan, wilde iemand weten. Eijk: "In pastoraal opzicht zou ik homoseksuele mensen zoveel mogelijk willen begeleiden in het onthouden, en het sublimeren van deze gevoelens. Deze gevoelens proberen te richten op een ander doel. Veel homoseksuelen zoeken een baan in de zorgsector, zodat ze toch dat menselijk contact met anderen kunnen hebben."

Die formulering was op zijn minst ongelukkig, maar dat Rome afwijzend staat tegenover homoseksualiteit had de studenten niet hoeven verbazen. Net zo min als de latere maatregel van de bisschop om de financiële bijdrage aan het oecumenisch (en dus niet exclusief katholieke) studentenwerk stop te zetten. Vieringen waarin protestanten en katholieken samen brood en wijn delen, kunnen Rome niet bekoren.

In orthodox-katholieke kringen werd dan ook instemmend geknikt toen Eijk in 2007 werd bevorderd tot aartsbisschop van Utrecht. Zijn streven om de gang van zaken in de Nederlandse kerkprovincie in overeenstemming te brengen met het beleid van Rome werd gewaardeerd.

Maar de stemming sloeg om. In het handelen van de aartsbisschop leek zich een patroon af te tekenen waarbij principes boven personen gaan. Zo moest het in financiële nood verkerende aartsbisdom gereorganiseerd worden. Ruim een derde van het personeel werd ontslagen. Degenen die het betrof, kregen het per brief meegedeeld, daags voor Kerst.

Ook ontstond ongenoegen over de wijze waarop Eijk zijn voorganger Ad Simonis bejegende. Een oud-medewerker van het aartsbisdom vertelde in Trouw dat Simonis 'hals over kop' diende te vertrekken uit het aartsbisschoppelijk huis aan de Utrechtse Maliebaan. Ook zou Eijk Simonis verboden hebben om nog voor te gaan in vieringen in het aartsbisdom.

Eind 2009 besloot Eijk dat het Ariënskonvikt, de priesteropleiding van het aartsbisdom, gesloten moest worden vanwege financiële tekorten. Eijks collega Gerard de Korte, de nieuwe bisschop in Groningen, gaf lucht aan zijn teleurstelling over het feit dat hij niet betrokken was geweest bij het besluit de opleiding te sluiten, terwijl er ook studenten uit zijn bisdom aan verbonden zijn.

De voorzitter van de behoudende organisatie Contact Rooms-katholieken, Nelly Stienstra, was ook hoogst verbaasd. Stienstra, een prominent vrijwilligster in het aartsbisdom en de Utrechtse kathedrale Catharinakerk, sprak tegen dat er geen geld meer zou zijn voor het Ariënskonvikt. Stienstra werd daarop verboden nog langer als vrijwilliger in de kerk actief te zijn, omdat zij de integriteit van aartsbisschop Eijk 'openlijk in twijfel' zou trekken.

Met Gerard de Korte raakte Eijk vorig jaar opnieuw in conflict, nadat De Korte het belang van Eijks aartsbisschoppelijke beleid voor de plaatselijke parochies (het ging om het wel of niet mogen zingen van bepaalde liederen van Huub Oosterhuis) relativeerde. Alle Nederlandse bisschoppen kregen van Eijk een brief met een opsomming van de misstappen van De Korte.

Zo joeg de aartsbisschop zijn voormalige vrienden tegen zich in het harnas. Behoudende katholieken, met Stienstra als boegbeeld, hebben zich inmiddels bij de paus beklaagd. Wie er in het over en weer beschuldigen en ontkennen (stuurde Eijk bedrijfsrechercheurs af op zijn bisschoppen?) nu gelijk heeft, is voor buitenstaanders lastig te beoordelen. Maar als het dogma ten koste gaat van de dialoog raakt de sfeer hoe dan ook verziekt.

Arts en theoloog

Mgr. dr. Willem Jacobus Eijk (Duivendrecht, 1953) is arts en theoloog. Hij studeerde geneeskunde en volgde ook de priesteropleiding aan het grootseminarie Rolduc in Kerkrade. In 1985 werd hij tot priester gewijd. In dezelfde tijd promoveerde hij op euthanasie tot doctor in de geneeskunde. Later volgden in Rome doctoraten in de theologie en filosofie.


Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden