Conflict met dochter drijft orka overgang in

voortplanting | Ook oudere orkavrouwtjes gaan door de menopauze. Biologen hebben nu ontdekt waarom.

De overgang is een vreemde eend in de evolutionaire bijt. Wat is het nut, puur biologisch gezien, dat vrouwen nog een leven hebben na hun reproductieve periode? Hun rol als grootmoeder, is het wetenschappelijke antwoord. Als vrouwen oud genoeg worden om voor hun kleinkinderen te zorgen, hebben die meer overlevingskansen.


Maar die theorie verklaart niet waardoor het leven na de overgang nog zo lang duurt. De vrouw heeft dan nog een derde van haar leven te gaan. En de orka, een van de weinige andere dieren met een overgang, is dan vaak pas halverwege.


Voor die orka presenteren Britse en Amerikaanse biologen nu bewijs voor een tweede factor: het is een conflict tussen moeder en dochter. Als een orka nog jongen krijgt terwijl haar dochter zich ook al voortplant, dan leggen haar kinderen het af tegen haar kleinkinderen.


De biologen verzamelden gegevens over een periode van meer dan veertig jaar van vele orkagroepen in de wateren voor de Noord-Amerikaanse westkust en zagen toen dat als vrouwen van twee generaties tegelijkertijd baarden, de sterfte onder de jongen van de oudere moeders bijna twee keer zo hoog was. Dat geringe succes geeft de grootmoederrol het benodigde extra zetje, schrijven ze in het vakblad Current Biology. Voortplanting kost energie en als dat anderen in de groep beter afgaat, wordt de overgang evolutionair gezien voordelig. De oudere orka kan nu al haar energie aan haar kleinkinderen besteden.

Vette zalm

Dat conflict tussen moeder en dochter ontstaat bij de verdeling van het voedsel. Orka's gaan als groep op voedseljacht en het zijn de oudere vrouwen die weten wanneer ze waar moeten zijn voor de vette zalm; mannelijke orka's worden veel minder oud.


En omdat orka's hun hele leven in dezelfde groep verblijven, heeft het oudere vrouwtje vele nazaten - zonen, dochters, klein- en achterkleinkinderen - die ze allemaal wil helpen bij het vangen van de vis. Het jongere vrouwtje heeft nog niet zo veel familieverbanden en heeft minder de neiging te delen.


Zo ongeveer moet het bij de mens ook zijn gegaan, schrijven ze. Met dit verschil dat bij de vroege mens jonge vrouwen nieuw waren in de groep - elders weggekaapt door de mannen - en daarom vol voor hun eigen kroost gingen. Orka's paren wel buiten de groep, maar blijven verder altijd bijeen. Jonge moeders zijn dus geen nieuwkomers. Uit de modelberekeningen van de biologen blijkt dat hier doorslaggevend is dat de oudere vrouwen met bijna iedereen een familieband hebben en hun aandacht verdelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden