analyse

'Conflict Erdogan met Koerden zet hem klem'

President Erdogan (r) en legerleider Hulusi Akar. Beeld epa

De aanslag in Ankara confronteert Turkije met de risico's van zijn keiharde strijd tegen de Koerden - in Turkije en in Syrië. President Erdogan heeft een probleem, ziet veiligheidsanalist Metin Gürcan: het conflict met de Koerden speelt hem misschien politiek in de kaart, maar dreigt hem tegelijkertijd over de schoenen te lopen.

Ga maar na. Ankara vecht sinds afgelopen zomer in het zuidoosten van Turkije een steeds verder escalerende strijd uit met de Koerdische afscheidingsbeweging PKK, waarbij al honderden doden zijn gevallen en steden en wijken zijn vernietigd. Daarnaast voeren de Turken sinds deze week artilleriebeschietingen uit in Noord-Syrië, waar Syrische Koerden van de YPG - gelieerd aan de PKK - oprukken richting de Turkse grens.

De strijd van Turkije tegen de PKK is volgens Gürcan met de aanslag in Ankara in een nieuwe fase beland. Hij twijfelt er niet aan dat de bomauto die aan 28 mensen het leven kostte het werk is van Koerden. "De PKK is momenteel zwak in Turkije omdat het een groot deel van zijn capaciteit in Syrië inzet. Het heeft het front daarom naar het westen van het land verplaatst om de druk in het zuidoosten te verlichten."

Polarisatie
De consequenties voor de Turkse samenleving en politiek zijn verstrekkend. In het zuidoosten radicaliseert de Koerdische jeugd snel. Groepen Koerdische jongeren sluiten zich aan bij de PKK om uiteindelijk vaak in Syrië terecht te komen. Tegelijkertijd groeit het ressentiment tegenover Koerden onder Turkse nationalisten en neemt de repressie van de pro-Koerdische politieke partij HDP toe. "Deze aanval zal die polarisatie nog verder versnellen", verwacht Gürcan.

Volgens hem speelt de wens van Erdogan om het Turkse parlementaire systeem om te vormen in een presidentieel stelsel een belangrijke rol in het conflict: "Erdogan heeft een dilemma. Hij heeft steun van de bevolking nodig om met een referendum het politieke systeem te veranderen. Conflict met de Koerden helpt hem daarbij. Alleen is het in toenemende mate moeilijk om die conflicten te managen."

Schrikbeeld
Vooral in Syrië lijken de zaken Erdogan door de vingers te glippen - door toedoen van de Russen. Die geven Koerdische strijders van de YPG dekking bij hun strijd tegen islamitische rebellen, en bij hun opmars richting de Turkse grens. Langzaam dreigen de Koerden zo een aaneengesloten stuk grensgebied in handen te krijgen, een schrikbeeld voor Ankara. Met beschietingen vanuit Turkije, het aanvoeren van Syrische rebellen via Turks grondgebied, en dreigende taal proberen de Turken een rampscenario af te wenden.

Obstakel voor Erdogan is dat de Syrische Koerden vooralsnog de belangrijkste bondgenoot vormen van de VS en de EU in de strijd tegen Islamitische Staat - ondanks hun banden met de PKK. De afgelopen dagen riepen verschillende Turkse hoogwaardigheidsbekleders de VS en andere Navo-bondgenoten op de Syrische Koerden als terroristen te erkennen en partij te kiezen voor Turkije. De aanslag in Ankara, volgens de Turken het werk van Syrische Koerden, past hier in. "Ik hoop dat onze vrienden ons nu begrijpen", zei Erdogan na de aanslag.

Hij denkt de ontwikkelingen verder te beïnvloeden door in de strijd tegen IS meer initiatief te tonen. Daarbij zoekt Turkije steun van andere soennitische landen, zoals Saudi-Arabië. Turkse en Saudische piloten voerden de afgelopen weken gemeenschappelijk trainingen uit in de stad Konya.

Beeld twitter
Erdogan (tweede van rechts) bij de begrafenis van een Turkse militair die omkwam bij de strijd tegen de Koerden. Beeld afp

Luchtcoalitie
Volgens Gürcan kan alleen een soennitische luchtcoalitie IS een echte slag toebrengen. "In Irak is gebleken dat Koerdische troepen buiten hun eigen gebied weinig bruikbaar zijn. En als de Russen of de Amerikanen zouden bombarderen zou dat ook tot grote lokale repercussies leiden."

Erdogan speculeert er waarschijnlijk op dat zijn westerse bondgenoten uiteindelijk partij zullen kiezen voor hem, en tégen de Koerden. Woensdag leek daar al enige sprake van, toen de Duitse bondskanselier Merkel begrip toonde voor Ankara's wens om een bufferzone van 10 kilometer diep in Syrië te creëren. Volgens Gürcan vertrouwt Turkije erop dat ook de Amerikanen hun bondgenootschap met de Syrische Koerden op zullen geven, en zullen kiezen voor Ankara. "Turkije weet: uiteindelijk hebben de Amerikanen ons harder nodig om de strijd tegen IS te winnen dan de Koerden."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden