Conferentie van alle partijen gaat de echte besluiten nemen

JOHANNESBURG - Als president F. W. de Klerk vandaag het parlementaire jaar opent, krijgt hij te maken met een volstrekt nieuwe politieke realiteit. In minder dan een maand heeft er zich in ZuidAfrika een opmerkelijke verandering in de machtsverhoudingen voltrokken.

HENNIE SERFONTEIN

De Conventie voor een Democratisch Zuid-Afrika (Codesa) is daar uitgekomen als het invloedrijkste en machtigste politieke orgaan in het land. In de praktijk, en mogelijk ook in theorie, heeft de Conventie al aanzienlijk meer te vertellen dan het uit drie kamers bestaande parlement. Volgens de grondwet is dat nog steeds een onafhankelijke instantie, maar in feite is het politiek vleugeillam geworden.

Frederik van Zyl Slabbert, een van de directeuren van de politieke denktank Idasa, is daarover duidelijk: "De feitelijke soevereiniteit van het parlement ligt nu al bij Codesa, dat in feite is opgericht als een orgaan dat is belast met de uitvoering van de huidige overgangsfase." En Willie Breytenbach, professor Afrikaanse studies aan de Universiteit van Stellenbosch, zegt onomwonden: "Het parlement wordt in feite een groep marionetten van Codesa."

Het is de Codesa die in de komende weken en maanden het parlement zal domineren en zal bestoken met directieven en instructies over politieke, constitutionele en mogelijk zelfs ambtelijke onderwerpen. En niet andersom. Hoogstens zal het parlement - dat typische symbool van overheersing door de blanke minderheid in de afgelopen 340 jaar - zich ontwikkelen tot een jongste bediende van de Codesa. Want het zal wel betrokken moeten worden bij de voorbereiding van de wettelijke structuren van een nonraciaal Zuid-Afrika.

Topfunctionarissen van het ANC delen deze analyse, maar zullen dat niet hardop zeggen om de regering niet in politieke verlegenheid te brengen. De overgrote meerderheid van zowel de zwarte als de blanke Zuidafrikanen lijkt zich nog niet te realiseren dat de machtsverhoudingen in het land fundamen- teel zijn veranderd. Maar de besluiten die er op de eerste Codesa-bijeenkomst van 19 en 20 december zijn genomen en de daarop volgende ontwikkelingen, hebben duidelijk gemaakt dat dit een feit is.

De 'intentieverklaring', die werd ondertekend door zeventien van de negentien aanwezige partijen laat daar weinig twijfel over bestaan. De verklaring is 'een plechtige belofte' om te werken aan de vestiging van een ongedeeld en non-raciaal ZuidAfrika. Daartoe kwam men overeen "dat Codesa een mechanisme in het leven roept met als taak om in samenwerking met de regering alle wetgeving te schrijven die nodig is om het Codesa-akkoord uit te voeren" . Tegelijkertijd verklaarde de regering zich gebonden aan de beslissingen die in de Codesa zijn genomen en alles te doen "wat in ons vermogen, onze macht en onze bevoegdheden ligt" om mee te werken aan de uitvoering van die besluiten.

Tot nu toe heeft dat gewerkt. Moreel en politiek gezien zou het voor de regering ook onmogelijk zijn nog een spaak in dat wiel te steken en het ziet er naar uit dat de komende maanden de echte politieke besluiten worden genomen in het Codesa-hoofdkwartier in het Wereldhandelsgebouw bij de Jan Smutsluchthaven, niet ver van Johannesburg, en niet in het parlement in Kaapstad aan de andere kant van de republiek.

Wie precies de politieke leiders zijn, bleek vorige week maandag toen het uitvoerende comite van de Codesa bijeenkwam. Daarbij zaten mensen als Gerrit Viljoen (minister van grondwettelijke beplanning), Roelf Meyer (minister van defensie), Jaco Zuma (onder-voorzitter van het ANC), Thabo Mkebi (hoofd van de afdeling buitenlandse zaken van het ANC) en Joe Slovo (voorzitter van de comunistische partij).

De belangrijke kopstukken uit alle partijen, onder wie ministers, staatssecretarissen en parlementsleden, zullen zitting nemen in de vijf werkgroepen. Per groep krijgt elke partij twee vertegenwoordigers en twee adviseurs, wat betekent dat vierhonderd mensen werken aan de vernieuwing. De belangrijkste parlementsleden zullen de komende tijd dan ook vaker in de gebouwen van de Codesa vergaderen dan in het parlement. Want men heeft aangekondigd haast te willen maken met de besluitvorming.

In het licht van deze ontwikkelingen hebben inmiddels verscheidene diplomaten in Pretoria zich openlijk afgevraagd of het nog wel zin heeft voor de komende zes maanden naar Kaapstad te verhuizen, zoals de gewoonte is als het parlement daar vergadert. Kunnen ze die tijd niet beter doorbrengen in Johannesburg, in de buurt van de Codesa, waar de echte macht komt te liggen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden