Concessies doen? Pas na het debat

Analyse De Algemene Beschouwingen zijn niet het moment om tot een breed akkoord te komen tussen coalitie en een of meer oppositiepartijen. Er gaat hooguit hier en daar een deur op een kier. Wat is de inzet van de politieke partijen in het debat van vandaag en morgen?

Er is inmiddels aan het Haagse Binnenhof zoiets als de 'wet van Kox'. Die wet van Tiny Kox, fractievoorzitter van de SP in de Eerste Kamer, houdt in dat een kabinet met een minderheidspositie in de Eerste Kamer niet moet proberen in dat deel van het parlement bij partijen steun te vinden. Dat dient te gebeuren daar waar het hoort, in de Tweede Kamer.

Een fractie in de Eerste Kamer stemt vrijwel altijd hetzelfde als haar partijgenoten aan de overkant. Daar moet het dus gebeuren. Te beginnen vandaag en morgen bij de Algemene Beschouwingen.

Nu de meeste partijen tegenbegrotingen hebben gepresenteerd, is het de vraag met wie VVD en PvdA succesvol zaken kunnen doen. Elke fractie met een tegenbegroting deed onmiddellijk een oproep aan de coalitie om met hen zaken te doen. Maar de openingszetten zijn stuk voor stuk onaantrekkelijk voor premier Rutte en de zijnen.

Het CDA is de enige partij die in zijn eentje de coalitie in de Eerste Kamer aan een meerderheid zou kunnen helpen. In alle andere gevallen zijn daarvoor meer partijen nodig, maar juist het CDA vraagt het kabinet het hart van het regeerakkoord open te breken. Van de hogere en middeninkomens mag wat de christen-democraten betreft geen extra bijdrage worden gevraagd om de crisis en de tekorten van de overheid te bestrijden. Sterker, er moet nog veel meer bezuinigd worden om lastenverlichting mogelijk te maken.

Het regeerakkoord openbreken is niet totaal onmogelijk, maar - als dat al ooit gebeurt - dan toch niet tijdens het debat van vandaag en morgen. Zoals minister Dijsselbloem van financiën gisteren al zei: Er is nog tijd genoeg. Deze week zijn de Algemene Beschouwingen, daarna komen nog de financiële beschouwingen, de begrotingsbehandelingen en alle belastingvoorstellen. Verwacht niet te veel resultaten, leek hij te zeggen.

De tegenbegrotingen zijn ook niet bedoeld om ruimte te scheppen voor onderhandelingen met het kabinet. Het zijn vooral documenten om de positie van elke partij afzonderlijk nog eens goed te markeren. Een gemeenschappelijke noemer valt er ook niet uit te destilleren. De één investeert in onderwijs, de ander verhoogt de belastingen op het gebruik van fossiele brandstoffen en de derde concentreert zich op het handhaven van de kinderbijslag in zijn huidige vorm.

Dijsselbloem wees op de enige rode draad die te vinden is in de tegenbegrotingen: geen enkele oppositiepartij wil zes miljard euro extra bezuinigen, terwijl dat nu juist de kern van de boodschap van het kabinet is. In tegenstelling tot D66-fractievoorzitter Pechtold gelooft Dijsselbloem er absoluut niet in dat de Europese Commissie de zegen zal geven aan zes miljard minder bezuinigen. Ook niet als daarvoor versneld hervormingen in de WW worden doorgevoerd, zoals D66 wil.

Het kabinet sloot de afgelopen maanden met zo'n beetje iedereen die dat maar wilde buiten de politiek akkoorden. Het zorg-, het onderwijs- en het energieakkoord zijn belangrijk, maar uiteindelijk het allerbelangrijkste is het sociaal akkoord uit april met werkgevers en werknemers.

Dat sociaal akkoord maakt het des te moeilijker om met het CDA, maar ook met andere partijen, zaken te doen. Het CDA wil het pensioenakkoord, onderdeel van de afspraken met sociale partners, openbreken en die andere afspraak - betere arbeidsvoorwaarden voor het personeel in de zorg -, die ook in het zorgakkoord een rol speelt, schrappen.

Het kabinet, in dit geval minister Asscher van sociale zaken, zal de prijs voor steun van het CDA, zeker op dit moment, veel te hoog vinden.

De Algemene Beschouwingen zijn niet het moment om tot een breed akkoord te komen tussen coalitie en CDA of tussen coalitie en een aantal andere oppositiepartijen. Dat wil niet zeggen dat er hier en daar niet een deur op een kier gaat. Zo zijn er aanwijzingen dat het kabinet bereid is CDA en D66 tegemoet te komen door de voor 2016 voorziene beperking van de duur van de WW te vervroegen.

Het gaat vooral aankomen op de komende maanden. Stapje voor stapje en wellicht deelakkoord voor deelakkoord, de ene keer met de ene partij, dan weer met een andere.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden