Computer kan letters zien die iemand denkt

Een spookidee nadert werkelijkheid: praten zonder stem of gebaar, maar puur met gedachten. De prater denkt, de computer registreert letter, woord en zin, en geeft ze weer. Het jaarlijkse congres van de Amerikaanse vereniging voor epilepsie beleefde de primeur.

redactie wetenschap

Op hersenscans konden neurologen al half zien naar welk van twee plaatjes een proefpersoon kijkt, maar dit gaat verder. Bij twee epilepsiepatiënten werd via een spleetje in hun schedel een elektrode direct op het brein geplaatst. Beiden tuurden op een scherm naar een raster met in elk hokje een andere letter, waar ze een voor een naar keken. De computer mat de hersenactiviteit. Daarna moesten de twee louter aan een van de letters denken: de computer raadde welke en toonde hem op de monitor. Honderd procent raak. Die accuraatheid is vooral te danken aan het directe contact tussen elektrode en hersenen, zonder schedel ertussen.

Een aap, de chimpansee voorop, herkent vriend en vijand. En heeft daar, net als wij, moeite mee als hij een bekende op zijn kop ziet. Maar hoe interpreteert de aap een foto: als volkomen identiek aan de bekende die hij alle dagen tegenkomt, of als afbeelding van die bekende? In het eerste geval zou hij als het een gehate mede-aap betreft ook tegen diens foto tekeergaan. In het tweede geval houdt hij zich koest.

Etholoog Frans de Waal meldt in de PNAS dat kapucijnaapjes foto’s van groepsgenoten en vreemden kunnen onderscheiden. Maar ze doen niet lelijk tegen zo’n ’platte’ vreemdeling, wel tegen een echte. Duidt dat niet op begrip voor het verschil tussen gevoelige plaat en levende lijve? En herkennen ze echt gezichten of een groepskenmerk, zoals kleur? Nee, ze presteerden hetzelfde met zwart-wit foto’s. De Waal vermoedt dat de kapucijn foto’s echt beoordeelt op ’vriend en vijand’ in zijn persoonlijk netwerkje.

We moeten wachten op de tijdmachine om de gruwelen van 7000 jaar geleden bij het Duitse dorpje Herxheim te doorgronden. Werden mensen er massaal ’geslacht’ en verorberd? Antropologen denken het, door aanwijzingen op mensenbotten die in enkele grafcirkels zijn gevonden. Collega’s houden het erop dat honderden mensen er ceremonieel zijn herbegraven.

Maar denk eens mee met aanhangers van de kannibalen-hypothese: er heerste crisis in die dagen, met veel geweld, en veel gevangen. Te Herxheim doken honderden botten op met duidelijke slachtsporen: ribben werden gescheiden van de wervelkolom, schedels nauwgezet van huid en spier ontdaan, merg geoogst. Botjes van hand en arm lijken opzettelijk gebroken en uitvoerig ’beknaagd’. Dat alles gebeurde in enkele decennia. Kannibalisme, gevoed door aanhoudende strijd, betogen de antropologen in Antiquity. Maar al die schedeldaken keurig in één graf, wijst dat niet op een ritueel? Reken op eindeloze discussie.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden