Complottheorieën zijn beter dan onverschilligheid

Columnist Rob de Wijk maakte zich afgelopen week zorgen over het Nederlandse volksgevoelen. "Degenen die zich aan de politieke uitersten bevinden, geloven vaak in een geheimzinnige, bepalende macht", schreef hij. De Wijk verwees daarbij naar een onderzoek van André Krouwel en Jan Willem van Prooijen waaruit zou blijken dat een aanzienlijk deel van het Nederlandse electoraat, vooral bij PVV en SP, gelooft dat politici zich laten omkopen. Het pluche complot.

"Wat moet je met zo'n electoraat?" vraagt De Wijk zich af. Negeren kan niet, vanwege het algemeen kiesrecht. Feitelijke voorlichting en wetenschappelijke onderbouwingen komen maar bij weinigen aan. Daarom suggereren Krouwel en Van Prooijen dat politici meer op de emotie van de kiezer moeten spelen. De Wijk: "Ik moet er niet aan denken."

Moet je hier wel aan denken?
"Ja, letterlijk, daar moet je aan denken. Negeren gaat inderdaad niet, voor je het weet leveren de ontevredenen en achterdochtigen een minister-president. Voorlichting komt te laat als de meningen al gevormd zijn."

Wat moet je dan doen?
"Juist wel met de menselijke, al te menselijke emoties spelen. Politiek wordt niet redelijk door emoties uit te bannen. Ik zou er letterlijk en figuurlijk geen zin meer in hebben. Emoties zijn volgens Nico Frijda en Martha Nussbaum actietendensen, impulsen om in beweging te komen. Vermoedelijk weten planten niet wat mooie bloemen zijn, omdat ze er niet voor van hun plaats kunnen komen. Bij ons kan ieder klein, klein kleutertje dat, omdat wij emotionele rouwdouwen zijn. Het verstand kan er hooguit voor zorgen dat je het niet te grof maakt. Een goede voorstelling van zaken kan de emoties richten, maar laatstgenoemde blijven de motor voor iedereen die niet vegeteert. We moeten emoties nooit ontkennen, maar altijd erkennen en zelfs verwelkomen. Onverschilligheid is de moeder van de chaos en de nacht. Hartstochtelijke complottheorieën zijn al beter. Dan kan het politieke ambacht de vorm van stemmingmaken aannemen."

Dat meent u niet.
"Zeker wel. Het idee dat politici geen stemming zouden moeten maken, berust op de merkwaardige gedachte dat politieke redelijkheid ontstaat wanneer de bestuurder afziet van zijn eigen emoties en die van anderen met succes bestrijdt. En daarachter gaat de gedachte schuil: wanneer alle particuliere belangen tot zwijgen gebracht zijn, hebben wij automatisch het algemene belang te pakken."

Wat wilt u dan eigenlijk?
"Nou, dat we ons niet willoos aan onze stemmingswisselingen uitleveren, maar openlijk stemming gaan maken."

Openlijk?
"Dat woordje is hier niet onschuldig. Complottheoretici geloven in geheime samenzweringen en zijn vervolgens blijkbaar gaarne bereid daartegen zelf samen te spannen in daartoe opgerichte politieke bewegingen. Dat duidt op de wil iets van de samenleving te maken, niet op onverschilligheid. 'Complot' betekent niet meer dan samenscholing, troep, kliekje, gezelschap.

Ik heb mijn hele leven, zowel privé als maatschappelijk, hartstochtelijk aan kliekvorming gedaan. Het gaat erom met welk doel de samenscholing tot stand komt, of het open source gebeurt. Ieder voetbalteam smeedt voor de wedstrijd een complot tegen de tegenstander. Als je de wedstrijden maar voor publiek speelt en bereid bent aan nabeschouwingen deel te nemen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden