Complot rond moord Hani niet ver gezocht

AMSTERDAM - Misschien werd ANC-topman Chris Hani dus toch niet vermoord door een loslopende gek. Dit weekeinde arresteerde de Zuidafrikaanse politie, na 'intensieve ondervraging' van de hoofdverdachte Janusz Walus, een tweede verdachte in deze zaak: de extreem-rechtse politicus Clive Derby-Lewis.

ERIC BRASSEM

De indruk dat Walus op eigen houtje handelde toen hij Hani doodschoot, drong zich op omdat hij zo knullig was om zich binnen een half uur te laten pakken, met het moordwapen nog in zijn auto en het kruit aan zijn handen. Bovendien was hij zo stom een lijstje met volgende mikpunten bij zich thuis te hebben. Broddelwerk, zeker in een land met zo veel professionele doodseskaders.

Niet bekend

Stond Walus, in de Zuidafrikaanse pers omschreven als een verlegen eenling, dan werkelijk helemaal alleen? Niet helemaal. Walus' vader, die nog steeds in Polen woont, nam het voor zijn zoon op in een Poolse krant. Hij kenschetste hem als iemand met gewoon een gezonde hekel aan communisten, maar verder "niet in politiek geinteresseerd" . Hij beklaagde zich erover dat zijn vast en zeker onschuldige zoon al was veroordeeld nog voordat het proces moet beginnen.

Van meet af aan heeft het ANC vermoedens geuit dat de moord onderdeel van een rechts complot was. Ook de Zuidafrikaanse politie twijfelt nu kennelijk aan een solo-actie. In de persoon van de dit weekeinde gearresteerde Clive Derby-Lewis beschikt de politie over een tweede verdachte, die zeker niet als a-politieke eenling bekend staat.

Racistisch

Derby-Lewis, een voormalige officier van het Zuidafrikaanse leger, was van 1987 tot 1989 parlementslid namens de Conservatieve Partij van dr. Andries Treurnicht. Zelfs binnen deze allesbehalve gematigde partij profileerde Derby-Lewis zich nog als extreem racistisch. Zo heeft hij ooit gezegd dat zwarten maar het beste gesteriliseerd konden worden. Toen Derby-Lewis in 1989 hoorde dat een vliegtuig bij het opstijgen dankzij krachtig remmen kans had gezien een zwarte arbeider te ontwijken, was zijn commentaar: "Wat jammer."

Vorig jaar februari werd Derby-Lewis volgens de Britse Independent gekozen tot voorzitter van de 'Western Goals Institute', een internationaal anti-communistisch gezelschap met hoofdkantoor in Londen. Deze functie nam hij over van de toen net aan kanker gestorven Salvadoraan Roberto d'Aubuisson, de door de Amerikaanse ambassadeur in El Salvador ooit als 'pathologische moordenaar' omschreven leider van de doodseskaders die tienduizenden Salvadoranen ombrachten, waaronder aartsbisschop Romero. DerbyLewis betreurde het "tragische verlies" van deze voorvechter "van de wereldwijde rechtse zaak" .

Het Western Goals Institute, dat conferenties belegt met gastsprekers als Jean-Marie Le Pen, leider van het extreem-rechtse Franse Front National, is ook fondswerver voor de Mozambikaanse terreurbeweging Renamo. Verder is DerbyLewis volgens The Independent lid van een ander extreem-rechts gezelschap, de World Anti-Communist League, die zich onder andere sterk maakt voor de Angolese Unita-rebellen van Jonas Savimbi. Verder heeft Derby-Lewis zich met vrucht persoonlijk ingezet voor samenwerking tussen de Conservatieve Partij en de Inkatha-beweging.

Derby-Lewis, door Walus erbij gelapt als medeplichtige, heeft mogelijk helemaal niets met de moord te maken. Zijn leger-achtergrond, zijn bemoeienissen met Renamo, Unita en Inkatha - bewegingen die altijd ruimschoots ondersteuning genoten van de Zuidafrikaanse Geheime Militaire Dienst (MI) - bewijzen niet dat Derby-Lewis lid is van MI of daaraan gelieerde doodseskaders; noch dat er een organisatie achter de moord zit.

Maar de complot-theorie van het ANC lijkt met de arrestatie aannemelijker. En de angst dat niet al het bewijsmateriaal boven water zal komen - reden waarom het ANC een internationaal onderzoek eist - is er terechter door geworden.

Als Derby-Lewis straks zou worden vrijgelaten, welke zwarte Zuidafrikaan zal dan geloven aan zijn onschuld? Worden de verdachten wel schuldig bevonden, dan kunnen ze troost putten uit het perspectief van een ANC-regering. Volgens de huidige wet zouden ze onherroepelijk de doodstraf krijgen. Het ANC wil de doodstraf schrappen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden