Compassie is het begrip waar het om draait

Kamerleden krijgen een boek bij hun post. Boodschap: Religie bevordert de maatschappelijke samenhang.

Hoewel kerk en staat gescheiden zijn, laten recente discussies zien dat een strikte scheiding tussen kerk en staat sleets begint te worden. Religie is het thema van een fel politiek debat. Politici ter linker en ter rechterzijde doen, vaak niet gehinderd door enige kennis dan wel persoonlijke ervaring, de meeste wilde uitspraken over godsdienst.

De rollen zijn opnieuw verdeeld. Linkse partijen die bijna een eeuw lang leidend waren als het ging om kritiek op kerk en religie werpen zich nu op als beschermers van gelovigen. Rechtse partijen hebben het stokje van hoon en spot overgenomen en geven de religie flink van jetje met name als het om de islam gaat. Wie religie beschermt, spreekt over godsdienst als een persoonlijke hobby. Wie deze bekritiseert, spreekt over ideologie die op het punt staat alle vrijheden en verworvenheden te niet te doen.

Naast de vermeende tegenstelling tussen godsdienst en ideologie gaat de huidige discussie over religie in het publieke domein of achter de voordeur ook uit van een onoverbrugbare kloof tussen gelovigen en niet-gelovigen. Dat beeld is achterhaald. Gelovigen en ongelovigen leven in dezelfde Europese cultuur, ingebed in een geglobaliseerde wereld. Ze worden gedreven door dezelfde idealen: vrede, rechtvaardigheid, solidariteit en compassie. De idealen zijn gemeenschappelijk.

Wil dit debat over godsdienst niet vastlopen in een loopgravenoorlog - die godsdienstwetenschappers onzinnig voorkomt – tussen godsdienst en ideologie of tussen gelovigen en ongelovigen – dan zullen oude woorden van nieuwe betekenis moeten worden voorzien. Daarnaast zijn er nieuwe verbindende woorden nodig om te voorkomen dat de samenleving wegens gebrek aan taal in scherven uiteenvalt vanwege de vermeende rol van religie.

In de ’Catechismus van de compassie’ worden oude woorden als geloof, verzoening, vrede van betekenis voorzien en worden nieuwe begrippen aangereikt die verschillen tussen gelovigen overstijgen. In deze laatste categorie speelt compassie de hoofdrol. Herman Wijffels zei onlangs hierover: „We staan voor een volgende beschavingsopdracht. Na de fase van werken aan emancipatie, het ontwikkelingen van de individualiteit, gaat het nu om het verbinden van individualiteit met verantwoordelijkheid nemen voor het geheel. Compassie is daarvoor een onmisbaar ingrediënt.”

In de begeleidende brief die Kamerleden vandaag (Prinsjesdag) ontvangen bij dit boek is te lezen: „Zoals elke levensbeschouwing kan religie ten goede of ten kwade worden gebruikt. Maar religie op zich is noch een vleesetende plant waar men bang voor moet zijn noch een sanseveria voor op de vensterbank, bedoeld om altijd binnen te blijven. Religie heeft een morele dimensie die, samen met andere morele bronnen, de maatschappelijke samenhang kan bevorderen.”

Wij zijn voorbij het standpunt dat kerken het altijd beter weten. Toch zijn we zo vrij om dit boek vandaag aan alle Kamerleden te sturen. Als deze catechismus al een les bevat, dan is het wel die van het belang van de nuance en vrijmoedigheid. Nuance is noodzakelijk omdat de werkelijkheid nu eenmaal gecompliceerd is en zelden in een oneliner is te vatten. Vrijmoedigheid helpt om uit te blijven spreken wat waar is en waarachtig. Politiek zonder nuance wordt hard en kil. Politiek zonder vrijmoedigheid blijft veilig en wordt geregeerd door taboes. De juiste mix vinden van nuance en vrijmoedigheid is een opdracht waarvoor we ons allen gesteld weten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden