Communistische staatsgreep nog altijd voer voor historici

* De angst in Indonesië voor het communisme voert terug tot 30 september 1965, toen volgens de officiële lezing linkse kolonels, geholpen door de communistische PKI, zes generaals vermoordden. De staatsgreep mislukte omdat een meerderheid van het leger weigerde mee te werken. Het leger kreeg daarop van generaal Soeharto, die zelf niet was bedreigd, de opdracht met de communisten af te rekenen. Meer dan 1 miljoen (vermoedelijke) communisten werden vermoord; 1,5 miljoen mensen werden voor jaren gevangengezet.

De laatste tijd klinken ook in Indonesië andere lezingen. De historicus Asvi Warman Adam van de Universiteit van Indonesië publiceerde vorig jaar een artikel waarin hij stelde dat nooit is bewezen dat de communistische partij achter de staatsgreep zat. Volgens hem was Soeharto, Soekarno's opvolger, op de hoogte van de coup en was hij uit op de afzetting van Soekarno.

Een Indonesisch geluid met deze strekking is opmerkelijk omdat het eerder steeds buitenlandse wetenschappers waren, zoals de Nederlandse hoogleraar W.F. Wertheim, die de rol van Soeharto in twijfel trokken en wezen op betrokkenheid van de Amerikaanse geheime dienst CIA bij de staatsgreep. Het feit dat generaal Soeharto, ondanks zijn hoge legerfunctie niet op de lijst van te vermoorden generaals stond, vormt tot op de dag van vandaag de belangrijkste aanleiding te geloven dat hij op de hoogte was van de staatsgreep.

Het verhaal van Asvi Warman Adam vertoont overeenkomsten met dat van luchtmachtcommandant Omar Dani, een van de betrokkenen bij de staatsgreep. Volgens hem ging het om een ontvoering. De zes generaals hadden plannen om president Soekarno af te zetten. De kolonels zouden het juist voor Soekarno hebben willen opnemen door de generaals te arresteren. Volgens Omar Dani mislukte het plan omdat de CIA zich in de kwestie mengde. Die was, in deze periode van Koude Oorlog, geïnfiltreerd in de communistische partij. De VS zagen in het laten vermoorden van de generaals -hetgeen president Soekarno in het nauw zou brengen- een kans om van Soekarno, die de communistische partij niet verbood, af te komen en Soeharto als president te installeren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden