Communisme mag bijna weer

Honderden oud-leden van de PKI, de Communistische Partij Indonesië, komen vandaag en morgen bijeen. De partij is verboden, maar de Hoge Raad besloot vorige week dat ex-communisten zich wel verkiesbaar mogen stellen voor de parlementsverkiezingen van 5 april.

JAKARTA - Afgezonderd in de bergen buiten Jakarta vergaderen vandaag en morgen honderden ex-communisten, leden van de eens zo machtige PKI, de Communistische Partij Indonesië. Officieel is de partij verboden sinds ze in 1965 van een staatsgreep werd beticht. Maar tot grote vreugde van de inmiddels hoogbejaarde communisten zette de Hoge Raad vorige week de eerste stap op weg naar rehabilitatie. Na bijna veertig jaar mogen ex-communisten weer gekozen worden in het parlement als ze zich aansluiten bij een andere partij.

Murad Aidit, de broer van de vroegere voorzitter van de communistische partij, die na de mislukte staatsgreep in 1965 werd geëxecuteerd, kon na de uitspraak van de Hoge Raad zijn tranen niet bedwingen. In 1965 werd Murat Aidit samen met zijn vrouw en schoonzus gearresteerd en zat hij zonder proces jarenlang gevangen. Na zijn vrijlating kwam er ex-tapol (ex-politieke gevangene) op zijn identiteitskaart te staan. Net zoals Aidit en zijn familie werden duizenden ex-tapol niet alleen uit de politiek maar ook uit overheidsbanen en het leger geweerd.

De communistische partij blijft vooralsnog verboden. De partijvergadering in de Puncak wordt daarom 'de bijeenkomst van slachtoffers van de ex-PKI' genoemd. Communisme ligt nog steeds gevoelig in Indonesië. Dat is te danken aan president Soeharto. Nadat hij president Soekarno in 1968 liet afzetten vanwege zijn steun aan de communisten, joeg Soeharto de Indonesiërs flink veel schrik aan met zijn felle anti-communistische propaganda.

,,Ik ben en blijf een communist'', zegt de tachtigjarige Tjasman Utomo met pretlichtjes in zijn ogen. ,,Een ideologie mag je nooit verloochenen''. Utomo werd, net zoals destijds de schrijver Pramoedya Ananta Toer, na zijn arrestatie in 1965 meer dan tien jaar als dwangarbeider te werk gesteld op het Molukse eiland Buru.

De bejaarde communisten gedragen zich, zo kort voor de partijbijeenkomst, als uitgelaten kinderen. Aidit vertelt over het laatste grote partijcongres in mei 1965, toen de partij haar veertigjarig bestaan vierde. Tot in de nok was het grootste stadion van Jakarta gevuld met PKI-aanhangers. Als er destijds verkiezingen waren geweest, was de PKI volgens hem de grootste partij van Indonesië geworden. Aidit herinnert zich nog de vlammende toespraak die zijn broer hield in aanwezigheid van president Soekarno. Soekarno was destijds een bewonderaar van de PKI. In de communistische partij-ideologie zag hij zijn denkbeelden over een sociale revolutie verwezenlijkt. De PKI vocht voor landbouwhervormingen en streed tegen corruptie en verrijking van de elite.

Bijna veertig jaar later staat Indonesië onder leiding van Soekarno's dochter, president Megawati, bovenaan de lijst van meest corrupte landen van de wereld. Volgens een voorspelling zal Megawati met haar Strijdende Democratische Partij (PDI-P) een verkiezingsnederlaag lijden omdat ze geen oog heeft voor de armen, de boeren en de arbeiders, voorheen de achterban van de communisten.

De bejaarde voorzitter Tjasman Setyo Prawiro van 'de Organisatie van slachtoffers van de ex-PKI', gaat zich nu hard maken voor het opheffen van het partijverbod. De kans is klein. President Wahid probeerde dat al in 1999, maar stuitte op een golf van anti-communistische demonstraties.

De grootste tegenstander van de communistische partij is het leger. Opperbevelhebber Endriartono eist een onafhankelijk onderzoek naar de uitspraak van de Hoge Raad. Maar er zijn ook andere tegenstanders. ,,Communisten hebben geen religie. Als ze morgen aan de macht komen, zullen ze de Islam verbieden'', zegt de achttienjarige scholiere Atin. Haar medescholieren zijn het van harte met haar eens. ,,Communisten zullen dan opnieuw Indonesië te gronde richten''.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden